KATAR 2022 | Skandalet tepër tepër të tmerrshme me të cilat u përcoll Kupa e Botës 2022 - të shpjeguara
Prej kur FIFA ia dhuroi të drejtën për organizimin e Kupës së Botës shtetit të Katarit, kompeticioni është përcjellur me parregullsi e skandale që dukej se nuk do të mbaronin asnjëherë.
Përkthyer nga VOX.
Kupa e Botës fillon sot, 20 nëntor, duke nxitur ngazëllim në mesin e futbolldashësve nëpër botë. Por edhe nëse nuk jeni fans i flaktë i futbollit, ju me shumë gjasë keni dëgjuar për skandalet e edicionit të sivjetëm të eventit më të famshëm të sportit në botë.
Prej kur FIFA, institucioni më i lart i futbollit në botë, ia dha të drejtën për organizimin e Kupës së Botës Katarit më 2010, kompeticioni ka qenë i ndërlidhur ngusht me llojlloj skandalesh. Akuza për korrupsion dhe ryshfet gjatë procesit të përzgjedhjes së vendeve nikoqire, deri te akuzat se Katari po e përdorë eventin për të "spastruar" regjistrin e abuzimeve me të drejtat e njeriut.
Sipas një analize nga "The Guardian", të paktën 6,500 punonjës emigrantë kanë vdekur në Katar prej kur iu dhurua e drejta për organizim këtij vendi më 2010. Tensionet globale të Kupës së Botës janë rritur edhe më shumë pas vendimit kontravers të FIFA-s për ta zhvendosur në periudhë dimri garën, për ta shmangur nxehtësinë përvoluese të verës në Katar - një lëvizje që kritikët e konsideruan si dëshmi se FIFA po i përkulet kërkesave për akomodim të Katarit.
Dhe kjo nuk është hera e parë që Kupa e Botës është përfshirë në kontroversitete gjeopolitike.
Më 2018, kompeticioni në Rusi nxiti pikëpyetje për marrëdhënien komode të FIFA-s me liderët autoritativ si presidenti rus, Vladimir Putin, dhe Kupa e Botës më 2014 në Brazil tërhoqi vëmendje ndërkombëtare pasi dhjetëra mijëra njerëz të shtresës së varfër brazilianë u detyrua të lirojnë vend për infrastrukturën e garës.
Të paktën që nga viti 1934 – kur Kupa e Dytë Botërore u zhvillua në Italinë fashiste të Benito Mussolinit – tifozëve të futbollit u është dashur të zbusin entuziazmin e tyre për lojën me një ndërgjegjësim për kompromiset e pakëndshme politike që shoqërojnë në mënyrë të pashmangshme spektaklin shumëmiliardë dollarësh.
Duke pasur parasysh se rreth 3.5 miliardë njerëz morën pjesë (si shikues nga TV dhe stadiumet) në Kupën e Botës në 2018, është e pamundur të mohohet tërheqja e vazhdueshme globale e turneut.
Vetë burimet e kësaj tërheqjeje – aksionet gjithëpërfshirëse që shoqërojnë 32 kombe që konkurrojnë në një turne njëmujor, fuqia e rivaliteteve të vjetra, mundësia që një qëllim i vetëm mund të ndryshojë fatin e një vendi – janë të njëjtat gjëra që i bëjnë këto polemika kaq të vështira.
"E di se plot njerëz thonë gjëra të tmerrshme për FIFA-n, por që janë prapë shumë të ngazëllyer për Kupën e Botës që po vjen", tha Ken Bensinger, një reporter hetues. "Mendoj, edhe unë jam i ngazëllyer për Kupën e Botës që po vjen, edhe pse mendoj se nuk është dashur të mbahet në Katar".
Për kombet në rritje si Katari, benefitet e nikoqirllëkut të Kupës së Botës janë ende shumë të fuqishme. "Katari është vend i vogël, dhe për vendet e vogla, objektivi kryesor për marrëdhëniet ndërkombëtare është vizibiliteti", tha Danyel Reiche, një profesor universiteti në Katar, i cili udhëheqë një studim rreth lavdisë politike dhe ekonomike që sjell Kupa e Botës.
"Përveç vizibilitetit, gjithashtu ka të bëjë edhe me të ndërtuarit një farë influence në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe të kesh mundësi të godasësh mbi peshën tënde".
Por rritja e shqyrtimit ndërkombëtar që shoqëron turneun krijon gjithashtu detyrime të rëndësishme politike për nikoqirët. Siç argumentojnë Reiche dhe bashkëautori i tij Paul Michael Brannagan në librin e tyre të ri mbi turneun, “[Ndërsa] Katari synon të përdorë Kupën e Botës 2022 për të promovuar një imazh pozitiv të vendit jashtë vendit, turneu, në të kundërt, ka ardhur si prezantim dhe edukim i audiencës globale për shtetin në terma kryesisht negativë.”
Në rastin e Katarit, thotë Reiche, aspektet pozitive janë më të fuqishme se ato negative. Por derisa vetëdijisimi global rreth çmimit ekonomik, ekologjik dhe njerëzor të kompeticionit vazhdon të rritet, FIFA dhe vendet e ardhshme nikoqire do të duhet të përgjigjen në pyetjet e vështira për meritën e kompeticionit. Dhe me Arabinë Saudite që raportohet se po synon një ofertë për ta mbajtur Kupën e Botës më 2030, këto pikëpyetje nuk pritet të zhduken së shpejti.
Skandali 1: Oferta e Katarit u përcoll me akuza për korrupsion dhe ryshfet marrje
Vendimi i FIFA-s në dhjetor të vitit 2010 për t'i dhënë të drejtën Katarit për organizim të kompeticionit, e zuri botën në befasi, me shumë fansa që nuk po mund ta besonin madje, derisa një monarki shkretëtire, Kombëtarja e së cilës asnjëherë nuk është kualifikuar në ndonjë Kupë të Botës, kishte mposhtur garën e shteteve si ShBA, Japonia dhe Austrlia për ta organizuar Kupën e Botës.
Por edhe para se vendimi të konfirmohej publikisht, fansat e futbollit kishin arsye të mirë të dyshonin në integritetin e procesit të FIFA-s për organizim. Vetëm dy muaj para se FIFA të konfirmonte nikoqirët e Kupës së Botës më 2018 dhe 2022, organizata pezulloi dy persona nga stafi me 24 persona të komitetit ekzekutiv - grup që përzgjidhte vendet nikoqire - të cilët ishin akuzuar se ofruan të shisnin votat.
Këto akuza paraprake për korrupsion rezultuan të ishin vetëm maja e grumbullit të plehrave për FIFA-n. Në vitin 2014, Sunday Times me bazë në Mbretërinë e Bashkuar raportoi për një tufë emailesh të zbuluara dhe dokumente të tjera që sugjeronin se zyrtari i njohur i futbollit të Katarit dhe ish-anëtari i komitetit ekzekutiv të FIFA-s, Mohammed bin Hammam, dyshohet se u kishte paguar ryshfet në vlerë prej miliona dollarësh zyrtarëve të FIFA-s. (Bin Hammam kishte marrë tashmë një pezullim të përjetshëm nga FIFA në 2011 për akuza të tjera për korrupsion.) Një hetim i mëpasshëm mbi akuzat për korrupsion i kryer nga hetuesi kryesor i etikës i FIFA-s dhe ish-avokati i Shteteve të Bashkuara, Michael J. Garcia, gjeti prova të parregullsive serioze në procesin e tenderimit, por nuk ofroi asnjë provë përfundimtare se zyrtarët e Katarit kishin përdorur ryshfet për të ndikuar në rezultatin e votimit.
Megjithatë, problemet e FIFA-s vetëm u thelluan që andej. Në maj të vitit 2015, Departamenti Amerikan i Drejtësisë hapi padi kundër nëntë zyrtarëve të FIFA-s, duke i akuzuar për shantazh, mashtrim dhe pastrim parash në lidhje me një skemë të gjerë për shitjen e të drejtave të transmetimit për turneun. Menjëherë pas kësaj, autoritetet në Zvicër njoftuan një hetim paralel mbi akuzat për korrupsion në proceset e tenderimit për Kupën e Botës 2018 në Rusi dhe turneun 2022 në Katar.
“Unë nuk mendoj se njerëzit kishin shumë besim në FIFA përpara se të ndodhte kjo, dhe madje duke u kthyer në vitin 2010, njerëzit tashmë kishin filluar të dyshonin në FIFA,” tha Bensinger. “Në kohën kur hetimi penal në ShBA u bë publik në vitin 2015, besimi sapo ra nga fundi i hartës.”
Në mes të trazirave, presidenti shumëvjeçar i FIFA-s Sepp Blatter njoftoi befas dorëheqjen e tij, vetëm disa ditë pasi fitoi rizgjedhjen për një mandat të pestë si drejtues i trupit drejtues. (Blatter më vonë u akuzua për mashtrim kriminal në Zvicër, por ai u shpall i pafajshëm në korrik 2022.) Më pas, në prill 2020, Departamenti i Drejtësisë lëshoi prova të reja që sugjeronin se tre zyrtarë të FIFA-s morën ryshfet nga ndërmjetës të paidentifikuar për të votuar për Katarin.
Skandali 2: Infrastruktura e kompeticionit është ndërtuar mbi kurrizin e punëtorëve emigrantë që paguheshin shumë pak
Edhe për vendet e pasura me burime si Katari, organizimi i Kupës së Botës është një ndërmarrje e mundimshme logjistike, që kërkon miliarda dollarë investime në stadiume të reja, infrastrukturë transporti dhe akomodime për t'u shërbyer qindra mijëra tifozëve që ndjekin turneun. Por Katari, i cili ka shpenzuar afro 220 miliardë dollarë në infrastrukturën e re përpara turneut, ka mbajtur kostot e punës poshtë duke u mbështetur në një rrjet të gjerë - dhe thellësisht shfrytëzues - të punës emigrantëve me paga të ulëta për t'u përgatitur për turneun.
Tmerret e sistemit të punëtorëve migrantë të Katarit nuk janë sekret dhe kushtet e rrezikshme të krijuara nga ai sistem nuk janë unike për përgatitjet për Kupën e Botës. Deri në fund të viteve 2010, shumica dërrmuese e rreth 2 milionë punëtorëve migrantë të Katarit – të cilët përbëjnë rreth 94 për qind të fuqisë punëtore totale të vendit – ishin të punësuar përmes një sistemi pune detyrues të njohur si sistemi kafala (ose sponsorizimi), i cili lidhte punëtorët me një sponsor përmes një sërë kontratash ligjërisht të detyrueshme. Edhe pse Katari ka bërë disa reforma të mëdha në sistemin kafala në vitet e fundit - të tilla si përfundimi i kërkesës që punëtorët të marrin miratimin e sponsorit të tyre përpara se të largohen nga vendi ose të ndryshojnë vendet e punës - mbetjet e atij sistemi ende u japin punëdhënësve një sasi të tepruar pushteti mbi punëtorët.
Ndërsa Katari ka rritur përgatitjet e tij për Kupën e Botës, pasojat e këtij sistemi kanë qenë gjithnjë e më vdekjeprurëse. Në vitin 2021, Guardian raportoi se më shumë se 6,500 punëtorë nga India, Pakistani, Nepali, Bangladeshi dhe Sri Lanka kishin vdekur në Katar që nga viti 2010. (Një zëdhënës i organizatorëve të turneut tha se ka pasur vetëm tre vdekje të lidhura me punën dhe 37 jo -vdekjet e lidhura me punën.) Ndërkohë, punëtorët e intervistuar nga grupe jofitimprurëse si Amnesty International kanë raportuar se kanë duruar një sërë abuzimesh duke përfshirë vjedhjen e pagave, orët e tepërta të punës, kushtet e rrezikshme të punës dhe të jetesës dhe abuzimin fizik dhe seksual.
Përparësia e lehtë është se kontrolli i shtuar ndërkombëtar që ka shoqëruar Kupën e Botës e ka detyruar Katarin të bëjë disa reforma në sistemin e tij të punës së migrantëve. Përveç reformave në sistemin kafala, qeveria e Katarit ka krijuar gjithashtu një komitet të ri të mosmarrëveshjeve të punës, ka krijuar një fond sigurimi dhe mbështetjeje të mbështetur nga shteti për punëtorët dhe ka vendosur pagën minimale të parë të vendit.
Skandali 3: Katari po akuzohet se po e përdorë Kupën e Botës për të "spastruar" bilancin e abuzimeve me të drejtat e njeriut
“Sportswashing” – një term i shpikur nga aktivistët e të drejtave të njeriut në mesin e viteve 2010 për të përshkruar përpjekjet e qeverive represive për të përdorur ngjarje sportive prestigjioze për të ndriçuar reputacionin e tyre ndërkombëtar – është me sa duket kudo këto ditë. Në vitin e kaluar, termi është përdorur për të përshkruar gjithçka, nga organizimi i Lojërave Olimpike Dimërore 2022 nga Kina deri te vendimi i Arabisë Saudite për të financuar një ligë profesioniste të golfit, duke bërë që disa komentues të shqetësohen se termi është bërë aq i tepruar sa që tani është në thelb i pakuptimtë.
Për dekada, Katari është kritikuar nga grupet ndërkombëtare të të drejtave të njeriut për ligjet që kufizojnë të drejtat e personave LBGTQ dhe grave, veçanërisht për dispozitat në kodin penal të vendit që kriminalizojnë marrëdhëniet seksuale midis njerëzve të të njëjtit seks. Megjithëse ndjekjet penale sipas këtyre dispozitave janë relativisht të rralla, LGBTQ Katarët vazhdojnë të raportojnë ngacmime dhe frikësime të përhapura nga policia. Organizatorët e Kupës së Botës kanë treguar se tifozët LGBTQ do të jenë të mirëpritur dhe të sigurt në turne, por disa aktivistë të Katarit kanë vazhduar të thonë se kanë frikë për sigurinë e vizitorëve queer.
