Intervistë | Ish-presidenti kroat Ivo Josipoviq këshillon Qeverinë Kurti për veriun: Politika s'është “veç zbatim mekanik i ligjit”
“Nëse Serbia është realiste dhe i ka në rend të parë interesat e serbëve të Kosovës ajo do të pranonte modelin kroat” për Asociacionin e Komunave të banuara me shumicë serbe – që është ofruar edhe nga Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, më 2 maj – ka vlerësuar ish-Presidenti i Kroacisë, Ivo Josipovic, në një intervistë ekskluzive për Nacionalen. Ish-kreu i shtetit kroat, pyetur për sanksionet ndaj Kosovës, ndonëse nuk dyshon se Kosova është në rrugën e saj të drejtë dhe mbron interesat shtetërore me kursin e ndjekur në veri të Kosovës, i bën vërejtje qeverisë se “në parim politika, veçanërisht në kohëra të ndjeshme dhe të rrezikshme, nuk është thjesht një zbatim mekanik i ligjit, por kjo, që përveç legalitetit, duhet të mendohet për racionalitetin dhe legjitimitetin e disa zgjidhjeve të caktuara”.
Kjo situatë në të cilën gjendet Kosova, për Josipoviqin është e njohur: edhe Kroacia është gjendur në situata të ngjashme, na thotë ai. “Në periudhën e tranziconit pas luftës në Kroaci, qeveria kroate gjithashtu morri vendime që duhej rishikuar, disa madje edhe të ndryshoheshin, morri përsipër interesat e vendit si tërësi, por gjithashtu e dinte kur ishte e nevojshme të bënte lëshime për mbështetjen e aleatëve të saj”. Andaj, këshillueshëm, Ivo Josipoviq thotë se “është e rëndësishme që të kuptohet qartësisht hierarkia e vlerave dhe interesave, sepse vetëm të kuptuarit e kësaj të çon te vendimet e drejta”.
Për sanksionet ndaj Kosovës, ish-presidenti kroat, ndonëse nuk shprehet si mbështetës i tyre, thotë se “mesazhi i sanksioneve është që ajo që është nënshkruar dhe pajtuar duhet të respektohet”.
Për Serbinë dhe qasjen e Perëndimit ndaj saj, edhe Josipoviq, vëren se jo vetëm Kosova e sheh si “qasje të butë dhe të durueshme” por edhe më gjerë. Leximi i tij i kësaj qasje është se Perëndimi nuk dëshiron të lë Serbinë – si vendi më i madh në rajon – në duar të politikave ruse. “Mbase nuk është vlerësim realist”, thotë ai, dhe shton se “çështja është nëse Serbia ka edhe energji për ndonjë aventurë të re pas të gjitha që kanë ngjarë”.
Nacionale e ka pyetur ish-Presidentin e Kroacisë edhe për çështjen e emërimit si Zëvendës Ministër në Qeverinë e Kosovës, Radoica Radomiroviqin, pavarësisht asaj se ky i fundit ishte pjesëtarë i JNA-së në luftimet famëkeqe në Vukovar.
“Është e qartë se në Kroaci nuk i shohim me pëlqim ata që kanë luftuar në vendin tonë dhe kanë qenë pjesë e ushtrisë së agresorit”, na tha Ivo Josipoviq, por shton se me sa është në dijeni, Radomiroviq “nuk ka kryer krime” dhe “nuk e ka shkelur ligjin e luftës dhe atë humanitar”. E për më tepër, ai thotë se “në fund të fundit, Kroacia i ka falur me ligj të gjithë ata që e kanë luftuar dhe nuk kanë kryer krime”.
Intervista e plotë me Ivo Josipovic:
Nacionale: Në një intervistë që kemi zhvilluar më parë, juve keni thënë që Kosova duhet të synojë një model kroat për Asociacionin e Komunave të banuara me shumicë serbe, dhe keni qenë tejet të kujdesshëm të theksoni që ajo nuk duhet të ndërtojë një shtet-brenda-shtetit. Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, duket se e ka pranuar idenë tuaj dhe ka propozuar një vizion të atij modeli kroat; sigurisht, vetëm për t’u refuzuar menjëherë nga pala serbe. A mendoni që serbët duhet të përqafojnë një model të tillë si zgjidhje për arritjen e një niveli më të lartë vetëqeverisjeje?
Ivo Josipoviq: Kroacia ka pasur probleme të mëdha në atë se si të zgjidhte marrëdhëniet mes shumicës – kroatëve – dhe komuniteteve pakicë, në rend të parë komunitetit serb. Përkatësisht, agresioni kundër Kroacisë ka çuar në animozitete të intensifikuara ndër-kombëtare që kërcënonin vazhdimisht me destabilitet, dhe, në të ardhmen, një rinim të mundshëm të konfliktit. Për më tepër, ka pasur përnjëmend shkelje të mëdha të të drejtave të njeriut të anëtarëve të komunitetit serb, jo të atyre që patën marrë pjesë në agresionin kundër Kroacisë, por qytetarëve që pranonin Kroacinë si atdhe të tyre. Sigurisht, sepse është e papranueshme për cilindo shtet demokratik, e në veçanti të një shteti që dëshiron të ardhme evropiane.
Si formë ligjore e një marrëveshje sociale, Kroacia pranoi Ligjin Kushtetues mbi të Drejtat e Pakicave Kombëtare, një model pothuajse unik i rregullimit të të drejtave për pakicat kombëtare brenda një kornize evropiane, me të drejta të definuara gjerësisht për anëtarët e komuniteteve pakicë si individë dhe si kolektiv. Është e vërtetë që Ligji Kushtetues nuk i ka zgjidhur të gjitha problemet me të cilat përballemi, mbase mund të ketë gjeneruar edhe të reja, dhe për shkak të kësaj pjese komuniteti shumicë i konsideron disa zgjidhje si gabim.
Sidoqoftë, nuk ka dyshim që Ligji Kushtetues për të Drejtat e Pakicave Kombëtare në kohët kritike të formimit dhe stabilizimit të shtetit kroat është një akt ligjor tejet i rëndësishëm dhe pozitiv që i ka sjellur stabilitet Kroacisë, edhe komuniteteve pakicë, në rend të parë serbëve, u ka dhënë siguri dhe garanci të ruajtjes së identitetit të tyre kombëtar. Në Kroaci, komuniteti serb i ka pranuar parimet e Ligjit Kushtetues dhe i përdor tepër mirë të drejtat dhe mekanizmat që u sigurohen nga ky Ligj Kushtetues për mbrojen personale dhe kolektive të tyre.
Nëse Kosova e pranon këtë model, s’mund të them që edhe serbët do ta pranojnë njësoj. Nëse politika, në rend të parë ajo e Serbisë, është realiste dhe në rend të parë llogaritë për interesat e serbëve në Kosovë, mendoj se ky model do të pranohet. Po, e përsëris këtu, modeli nuk duhet të nënkuptojë formimin e një “shteti-brenda-shtetit”, dhe as nuk mendoj që një zgjidhje e tillë duhet të konsiderohet ndonjëherë fare. Do të sillte destabilitet të përhershëm, dhe atë jo vetëm Kosovës, por edhe mbarë rajonit, dhe asgjë të mirë s’do t’i sillte as popullit serb në Kosovë në kuptimin afatgjate.
Nacionale: Kosova e gjeti veten të sanksionuar nga Perëndimi për shkak të kursit të saj që me forcë t’i instalojë kryetarët e saj legalë (ndonëse jo legjtimë) në tre komunat e saj të banuara me shumicë serbe. Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, është palëkundur në kursi ne tij pavarësisht masave ndëshkuese nga aleatët jetikë të saj, siç ështl ShBA. Çfarë i thoni ju këtij kursi. A justifikohet kjo pakompromisësi e Kurtit?
Ivo Josipovic: Unë nuk mundem dhe as nuk dua të futem në vlerësime të politikave të një qeverie ligjërisht dhe legjitimisht të zgjedhur të Kosovës. Do të thoja vetëm se në parim politika, veçanërisht në kohëra të ndjeshme dhe të rrezikshme, nuk është thjesht një zbatim mekanik i ligjit, por kjo, që përveç legalitetit, duhet të mendohet për racionalitetin dhe legjitimitetin e disa zgjidhjeve të caktuara.
Për aq sa unë ndjek ngjarjet në Kosovë, mendoj se Qeveria e Kosovës, përmes disa kërkesave, dëshiron të ec para, mund të them, në një mënyrë të arsyeshme dhe të mirë për Kosovën. Në periudhën e tranziconit pas luftës në Kroaci, qeveria kroate gjithashtu morri vendime që duhej rishikuar, disa madje edhe të ndryshoheshin, morri përsipër interesat e vendit si tërësi, por gjithashtu e dinte kur ishte e nevojshme të bënte lëshime për mbështetjen e aleatëve të saj.
Sidoqoftë, gjithmonë ka qenë në funksion të fuqizimit të shoqërisë kroate si shumëkulturëshe, të fuqizimit të të drejtave të qytetarëve dhe për rrugën e Kroacisë drejt Bashkimit Evropian. A ka pasur gabime? Po. Por, është e rëndësishme që të kuptohet qartësisht hierarkia e vlerave dhe interesave, sepse vetëm të kuptuarit e kësaj të çon te vendimet e drejta.
Nacionale: Si i keni parë sanksionet e aplikuara ndaj Kosovës nga ShBA dhe BE; dhe disa kritikë vokalë që mirëmbajnë se perëndimi demokratik po e mban Serbinë ‘në kënaqje e sipër’ në detriment të vendeve si Kosova, por edhe BeH dhe Mali i Zi?
Ivo Josipovic: Mesazhi i sanksioneve është që ajo që është nënshkruar dhe pajtuar duhet të respektohet. Perëndimi beson se kjo është rruga për Serbinë, implicit ose eksplicit, që më në fund të pranojë faktin se Kosova ekziston si shtet, se këtë nuk mund ta ndërrojë, dhe të nis e të ndërtojë marrëdhënie të mira ndërfqinjësore me Kosovën. E di, Kosova e sheh më ndryshe, dhe e vërteta është se, pas vuajtjeve që ka kaluar Kosova, vendimet e Perëndimit mund të duken jo fer.
Ne në Kroaci kemi pasur situata të ngjashme. Po, nga perspektiva e Kosovës, dhe jo vetëm e Kosovës, politikat e Perëndimit ndaj Serbisë duken shumë të durueshme. Bazohen në vlerësimin se Serbia, si vendi më i madh në rajon, nuk duhet të lihet politikave ruse dhe se kjo mund të çojë në ndonjë përndezje të Ballkanit.
Mbase ky nuk është vlerësim realist, çështja është nëse Serbia ka edhe energji për ndonjë aventurë të re pas të gjitha që kanë ngjarë. Për më tepër, Perëndimi e di që përveç asaj nacionaliste, ka edhe një tjetër Serbi, pro-evropiane dhe paqebërëse, e cila duhet të fuqizohet dhe t’i ofrohet një shans. Edhe pse, politika e sotme e Serbisë ka efekt destabilizues në Kosovë, Bosnje-Hercegovinë dhe Mal të Zi.
Perëndimi duhet t’ua bëjë të qartë vendeve në rajon, dhe sigurisht Serbisë, që nuk do të tolerojë “ndezjen e zjarreve” në vende tjera, dhe që secili vend që dëshiron të jetë pjesë e Evropës duhet të pranojë politika të tilla.
Nacionale: Një Marrëveshe u arritur dhe u brohorit për historike në Ohër mes Kryeministrit të Kosovës dhe Presidentit të Serbisë; sidoqoftë, veç telashe më të mëdha pasuan ndërsa marrëveshja kurrë s’e pa dritën e diellit. A mendoni se Perëndimi, duke e lejuar Vuçiqin të mos nënshkruajë, ia bëri të kollajshme t’ua hedhte dhe të mos e zbatojë fare atë?
Ivo Josipovic: Po, është turp që nuk u nënshkrua dhe nuk u zbatua marrëveshja e Ohrit. Natyrisht, në Serbi kishte më shumë rezistencë sesa mund të duronte presidenti Vuçiç. Do të ishte mirë që bashkësia ndërkombëtare të ndihmonte në krijimin e kushteve që ajo Marrëveshje të realizohej. Ohri tregoi se bisedimet dhe marrëveshjet janë të mundshme. Unë ende nuk do ta përjashtoja atë Marrëveshje ose të paktën parimet e saj themelore….
Nacionale: Kosova së fundi ka emëruar një zëvendësministër nga komuniteti serb, pavarësisht prejardhjes së tij si ushtar i njësisë speciale të JNA-së, i cili ka luftuar në Vukovar dhe i cili, duke folur për mediat, madje ka thënë se "nuk pendohet për të kaluarën e tij”. A mund t’i dëmtojë kjo marrëdhëniet e Kosovës me Kroacinë?
Ivo Josipovic: Natyrisht, historia mund të jetë një barrë, veçanërisht për politikanët. Është e qartë se në Kroaci nuk i shohim me pëlqim ata që kanë luftuar në vendin tonë dhe kanë qenë pjesë e ushtrisë së agresorit. Por duhet të jeni të vetëdijshëm se ka dhe do të ketë ndjenja dhe rrëfime të ndryshme për luftën.
Këtu politika duhet të jetë pragmatike dhe të pranojë bashkëjetesën me të gjithë ata që nuk kanë kryer krime lufte, pavarësisht nëse kanë qenë në anën kundërshtare. Me sa di unë, ky është një ushtar që nuk ka shkelur ligjin e luftës dhe ligjin humanitar, nuk ka kryer asnjë krim. Në fund të fundit, Kroacia i ka falur me ligj të gjithë ata që e kanë luftuar dhe nuk kanë kryer krime. Nuk e kam vërejtur se ka pasur reagime në Kroaci për emërimin për të cilin po flisni.
