Intervistë ekskluzive | Lajçak: Ja ofruam, por Kurti nuk pranoi as vendosje të inicialeve, as dërgim formal të marrëveshjes në OKB - NACIONALE

Intervistë ekskluzive | Lajçak: Ja ofruam, por Kurti nuk pranoi as vendosje të inicialeve, as dërgim formal të marrëveshjes në OKB

1 muaj më parë

nga Xhezair Dashi

As vendosja e inicialeve e as dërgimi formal i Marrëveshjes Bazike në Organizatën e Kombeve të Bashkuara “nuk kanë qenë të pranueshme” për Kryeministrin e Kosovës, Albin Kurti, ka thënë Përfaqësuesi Special i Bashkimit Evropian për dialogun Kosovë-Serbi, Miroslav Lajçak, në një intervistë ekskluzive për gazetën Nacionale.

Këto, na thotë Lajçak, kanë qenë propozimet e Bashkimit Evropian për të dhënë garanci shtesë dhe për të përforcuar më tej statusin e Marrëveshjes – siç edhe kërkon këmbëngulësisht Kurti – por që të njëjtat, inicializimi apo dërgimi formal i marrëveshjes në OKB, s’i kanë mjaftuar kryeministrit kosovar i cili kërkon formalizim përmes nënshkrimit bilateral të marrëveshjes mes Kosovës dhe Serbisë.

Marrëveshja Bazike dhe zbatimi i saj, na thotë Miroslav Lajçak, ka mbetur e bllokuar nga pala kosovare, e cila, sipas tij, “do të duhej të bënte vetëm një hap të vogël”.

Miratimin e një dekreti nga qeveria me të cilin Statuti i Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe të dërgohet në Gjykatën Kushtetuese për shqyrtim kushtetues – për ta zhbllokuar të gjithë procesin e zbatimit të Marrëveshjes”, tha Lajçak.

Por kjo s’po ndodh, vëren Lajçak, por veçse “po humbet kohë duke u fokusuar në çështje të tilla si Kosova që kërkon një ceremoni të nënshkrimit me qëndrim pozitiv ndaj statusit”.

Për këdo që e lexon Marrëveshjen për rrugën drejt normalizimit, është e qartë se kjo Marrëveshje do t’i sillte kaq shumë përfitime të qarta popullatës kosovare. Dhe popullata kosovare duhet t’i bëjnë pyetje legjitime qeverisë së tyre pse nuk munden ende t’i gëzojnë ato”, thotë Lajçak në intervistë me gazetën Nacionale.

Për më tepër, Lajçak pyetur nga Nacionale se a do të jetë zbatimi i marrëveshjes “kushti” për të qenë përfitues të Planit të Rritjes 6 miliardësh për Ballkanin Perëndimor, përgjigjet me një “Po” të prerë.

Po. Një nga parakushtet që Kosova dhe Serbia të përfitojnë nga mbështetja në kuadër të Instrumentit të Planit të Rritjes është që ato të angazhohen në mënyrë konstruktive në normalizimin e marrëdhënieve të tyre, t’i zbatojnë plotësisht të gjitha obligimet e tyre përkatëse nga Marrëveshja për Rrugën drejt Normalizimit dhe i gjithë Dialogu i shkuar, si dhe të lansojnë negociata për Marrëveshjen Gjithëpërfshirëse ligjërisht të detyrueshme për normalizimin e marrëdhënieve”.

Edhe më i prerë është rreth çështjes së Asociacionit të Komunave të banuara me shumicë serbe, zbatimin e të cilës e sheh të pamënjanueshme në cilindo konktekst të rrugëtimit të Kosovës në organet evropiane.

Dështimi për ta bërë këtë është shkelje e zotimeve të Kosovës ndaj BE-së dhe e ligjit të saj të brendshëm”, thotë emisari sllovak i BE-së.

Themelimi i Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe gjithashtu duhet parë në kontekstin e ambicieve të Kosovës për t’iu bashkuar organizatave ndërkombëtare. Këto organizata, veçanërisht ato të angazhuara në mbrojtjen dhe promovimin e sundimit të ligjit, i kushtojnë rëndësi shumë të madhe përmbushjes së obligimeve të anëtarëve të tyre sipas ligjit ndërkombëtar”, shton ai.

Pyetur rreth asaj se “si e shpjegon” Rezolutën 12/44 si referencë në Preambulë si dhe “komisionin e arbitrazhit” që janë pranuar me shqetësim të madh në vend, Lajçak shprehet kështu:

Çdo marrëveshje bazohet në kompromise dhe i respekton për aq sa është e mundur vijat e kuqe të secilës palë. Draft Statuti Evropian e reflekton këtë qasje të balancuar. Nga njëra anë, është i mbështetur fort në kornizën ligjore dhe për rrjedhojë edhe kushtetuese të Kosovës. Nga ana tjetër, i referohet Rezolutës 1244 të KS të OKB-së, e cila është ende në fuqi, si shprehje formale e opinionit apo vullnetit të organeve të Kombeve të Bashkuara”.

Sa i përket arbitrazhit – që është lexuar të tejkalojë rendin kushtetues të Kosovës – Lajçak nuk mendon kështu. Madje jep një shpjegim krejtësisht të ri; duke shpjeguar fillimisht “çka nuk është”.

Më lejoni të sqaroj tani dispozitën për komisionin e arbitrazhit në nenin 42 të draft Statutit të BE-së. Le të fillojmë me atë që nuk është: nuk është një nivel tjetër brenda gjyqësorit të Kosovës; nuk i zëvendëson organet dhe alternativat gjyqësore ekzistuese në Kosovë; dhe, vendimet që do të dilnin nga komisioni nuk janë vendime gjyqësore”, na tha ai.

Pra, para së gjithash parashikohet një mekanizëm për zgjidhjen e konflikteve për të adresuar çështjet në fazën më të hershme të mundshme; së dyti një mekanizëm ndërmjetësimi për të mos iu drejtuar sistematikisht gjykatave; dhe, së treti, një mjet që lejon të mos mbingarkohen gjykatat. Por në çdo rast fjalën e fundit do ta thonë gjykatat”, shtoi ai.

Intervista e plotë me Miroslav Lajçak:

Nacionale: Le të fillojmë me zhvillimet më të fundit. Kryenegociatori, Besnik Bislimi, e ka refuzuar (thotë ai) thirrjen tuaj për takim në Bruksel për të diskutuar ndalimin e papritur të monedhës serbe, duke përjashtuar se kjo çështje do të mund të ngrihet në Dialog. Ju vetë në Davos ishit fillimisht mjaft optimist se nuk ishim para një krize. A kemi hyrë tashmë në krizën e radhës dhe si do të përmbyllet kjo çështje jashtë Dialogut?
Miroslav Lajçak: Sapo organizuam një takim në Bruksel për këtë çështje, që ishte një mundësi e mirë për sqarimin e disa prej pyetjeve të hapura. Në të njëjtën kohë, u bë shumë e qartë se ka ende më shumë pyetje sesa përgjigje dhe se diskutimi do të duhet të vazhdojë, edhe në planin politik.

Më lejoni të rikujtoj se Bashkimi Evropian është njoftuar me rregulloren e Bankës Qendrore të Kosovës, që synon të rrisë transparencën e flukseve financiare, të sigurojë stabilitet financiar dhe të luftojë pastrimin e parave dhe falsifikimin.

Në të njëjtën kohë, ne ishim shumë të qartë se pasojat e rregullores e prekin seriozisht popullatën serbe të Kosovës dhe komunitetet e tjera në mbarë Kosovën, në veçanti mbështetjen financiare që ata marrin nga Serbia. Mungesa e konsultimeve dhe komunikimit paraprak nënkupton se nuk ka alternativa në këtë moment, duke pasur ndikim veçanërisht negativ në shkolla dhe spitale. Kjo është arsyeja pse e organizuam takimin në Bruksel këtë javë - për të adresuar shqetësimet e komunitetit ndërkombëtar dhe për të kërkuar zgjidhje.

BE-ja dhe shtetet anëtare kërkuan që kjo të adresohet në kuadër të Dialogut, pasi që Dialogu është platforma e vetme për gjetje të zgjidhjeve të negociuara gjithëpërfshirëse dhe të qëndrueshme për çështjet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.

Nacionale: Presidenti francez Emmanuel Macron, në letrën e tij të urimit për Kosovën për 16-vjetorin e Pavarësisë, foli për “javë vendimtare” që na presin në zbatimin e të gjitha dispozitave të Marrëveshjes, veçanërisht themelimin e Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe. Për çfarë “vendosmërie” po flet zoti Macron? Çka duhet pritur? Dhe çfarë pritet nëse, të themi, Kosova nuk vepron sipas asaj që kërkohet, siç nuk ka vepruar deri më tani?
Miroslav Lajçak: Nuk më takon mua të komentoj komunikimet e presidentit Macron apo të përgjigjem në emër të tij. Thënë kjo, i jam shumë mirënjohës Francës dhe Presidentit Macron për angazhimin e tij personal aktiv dhe mbështetjen ndaj Dialogut. Presidenti Macron iu referua obligimeve që kanë palët në kuadër të Dialogut dhe ato janë rikujtuar qartë nga Këshilli Evropian dhe PLZP (Përfaqësuesi i Lartë/Zëvendës Presidenti) në shumë raste.

Në konkluzionet e veta të 26-27 tetorit 2023, Këshilli Evropian shprehu keqardhje për “mungesën e zbatimit nga të dyja palët të Marrëveshjes për rrugën drejt normalizimit dhe aneksit të zbatimit të saj, si dhe marrëveshjeve të tjera të arritura në dialogun e lehtësuar nga BE-ja” dhe njëzëri u bë thirrje që “Kosova dhe Serbia t'i zbatojnë ato, pa vonesë dhe parakushte. Kjo përfshin themelimin e Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe”. Më tej aty u deklarua se “normalizimi i marrëdhënieve është kusht esencial në rrugën evropiane të të dyja palëve dhe të dyja rrezikojnë të humbasin mundësi të rëndësishme në mungesë të progresit”. Duke ditur se kjo është miratuar në nivelin më të lartë nga të gjithë krerët e shteteve dhe qeverive të BE-së, kjo jep një tregues shumë të qartë të pozicionit të BE-së.

Për më tepër, në konkluzionet e veta të 12 dhjetorit 2023, Këshilli Evropian deklaroi se Plani i Ri i Rritjes për Ballkanin Perëndimor do të “bazohet në kushte strikte” duke e lidhur zbatimin e tij të propozuar “me, ndër të tjera, progresin në acquis, bashkëpunimin rajonal dhe angazhimin konstruktiv nga Serbia dhe Kosova në dialogun e lehtësuar nga BE-ja”. Pra, e shihni se këtu është një pjesë e të menduarit për pasojat. Në këtë rast, kjo do të ndikojë në mbështetjen financiare nga BE-ja për Kosovën dhe Serbinë në rast të mospërmbushjes së obligimeve të tyre prej Dialogut.

Marrë parasysh këto dy dokumente të fundit zyrtare të BE-së, jepet edhe konteksti pse Presidenti Macron i bën thirrje Kosovës që t’i marrë vendimet e nevojshme të guximshme, të cilat do t’i mundësojnë të përparojë në trajektoren e saj evropiane, duke përfshirë themelimin e Asociacionit të Komunave me Shumicës Serbe.

Nacionale: Kryeministri Kurti është i bindur se nuk do të lëvizë asnjë centimetër nëse nuk nënshkruhet Marrëveshja, madje këshilltarët e tij tallen me BE-në, madje edhe me ju, se me një garanci verbale të tillë “nuk mund të kërkohen as dhjetë dollarë kredi në bankë”. Një vit që nga arritja e kësaj marrëveshje, cila do të thoshit se është masa e suksesit tuaj zoti Lajçak, pasi që keni sjellë një marrëveshje që nuk respektohet nga asnjëra palë?
Miroslav Lajçak: Nuk e shikoj këtë nga këndvështrimi i suksesit tim personal. Normalizimi i marrëdhënieve ka të bëjë para së gjithash me Kosovën dhe Serbinë, stabilitetin e rajonit dhe të ardhmen e tyre të përbashkët në Bashkimin Evropian. Ne i mbështetëm shumë palët në arritjen e kësaj Marrëveshje, e cila përshkruan në mënyrë të qartë se çka duhet bërë për të normalizuar marrëdhëniet dhe si ta bëjmë këtë. Pyetja e hapur është kur. Kështu që ne hapëm një derë, por ju duhet ta kaloni vetë në mënyrë që të hapen shumë të tjera.

Më lejoni gjithashtu të theksoj se BE-ja nuk është palë në marrëveshjet e arritura në kuadër të dialogut, por lehtësuese. Përgjegjësia për zbatimin dhe respektimin e marrëveshjeve të ndërmjetësuara nga BE-ja bie mbi palët.

Pra, palët kanë obligime shumë të qarta që duhet t’i përmbushin dhe secila palë do të vlerësohet bazuar në rekordin e tyre të zbatimit në lidhje me rrugën e anëtarësimit në BE.

Për këdo që e lexon Marrëveshjen për rrugën drejt normalizimit, është e qartë se kjo Marrëveshje do t’i sillte kaq shumë përfitime të qarta popullatës kosovare. Dhe popullata kosovare duhet t’i bëjnë pyetje legjitime qeverisë së tyre pse nuk munden ende t’i gëzojnë ato. Do të duhej vetëm një hap i vogël – miratimi i një dekreti nga qeveria me të cilin Statuti i Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe të dërgohet në Gjykatën Kushtetuese për shqyrtim kushtetues – për ta zhbllokuar të gjithë procesin e zbatimit të Marrëveshjes.

Në vend të kësaj, po humbim kohë duke u fokusuar në çështje të tilla si Kosova që kërkon një ceremoni të nënshkrimit me qëndrim pozitiv ndaj statusit. Qëndrimi konsistent i BE-së, i cili gjithashtu është shprehur vazhdimisht publikisht, është se Marrëveshja është e detyrueshme në tërësinë e saj për të dyja palët. Zbatimi i saj do të jetë pjesë integrale e rrugës së tyre përkatëse evropiane. Marrëveshja me aneksin e saj të zbatimit është bërë ligjërisht e detyrueshme përmes deklaratës me shkrim të PLZP-së të datës 18 mars 2023. Sa për të shtuar pak kontekst, asnjë nga Marrëveshjet e Dialogut në të kaluarën nuk ishte nënshkruar formalisht. Kjo nuk i bën ato më pak të detyrueshme ligjërisht dhe ajo që është e rëndësishme për ne është niveli i zbatimit. Por sigurisht, ne i kuptojmë edhe shqetësimet e Kosovës dhe, për këtë arsye, i kemi ofruar kryeministrit Kurti garanci ose mundësi shtesë për ta forcuar më tej statusin e Marrëveshjes, d.m.th. formalizim në përputhje me Marrëveshjet e mëparshme të Dialogut – siç është vendosja e inicialeve – apo edhe dërgimi formal në OKB. Fatkeqësisht, deri më tani kjo nuk ka qenë e pranueshme për kryeministrin Kurti. Gjithashtu, nuk duhet të harrojmë se Marrëveshja për Rrugën e Normalizimit është një hap drejt normalizimit gjithëpërfshirës, por sigurisht jo fundi. Pra, pse të mos i korrni përfitimet që i ofron tani?

Nacionale: Atëbotë, u tha nga PL/ZP Josep Borrell dhe ju vetë se moszbatimi i Marrëveshjes do të ketë pasoja. A ka pasur ndonjë?
Miroslav Lajçak: Për Kosovën dhe Serbinë, avancimi në rrugët e tyre drejt Evropës do të thotë përparim në dialog. Pa arritur progres, dhe kjo nënkupton zbatimin e të gjitha Marrëveshjeve të Dialogut dhe angazhimin konstruktiv, në mirëbesim dhe në frymën e kompromisit dhe pajtimit në Dialog, do të ketë shumë pak progres në agjendën e tyre të integrimit evropian. Efektivisht, kjo nënkupton se të dy vendet rrezikojnë të mbeten prapa, ndërsa pjesa tjetër e rajonit do të ecë përpara. Zgjerimi i BE-së është sërish temë e madhe në BE falë Ukrainës dhe BE-ja është shumë serioze në lidhje me këtë. Por ne të gjithë e dimë se dritaret e mundësive nuk zgjasin kurrë përgjithmonë dhe zgjerimi nuk do të ndodhë automatikisht për Kosovën dhe Serbinë pa përparim në Dialog.

Nacionale: Flasim hapur për Banjskën. Nëse përcaktohet roli i shtetit serb në sulmin terrorist, siç pohojnë zyrtarët e Kosovës (dhe jo vetëm), a do të shohim masa të vendosura ndaj Serbisë?
Miroslav Lajçak: Nuk më takon mua t’i komentoj masat, por më lejoni të theksoj se nuk ka absolutisht asnjë arsyetim për dhunën dhe e kemi dënuar ashpër sulmin e dhunshëm në Banjskë në shtator dhe dhunën ndaj ushtarëve të KFOR-it në maj 2023. Deri më tani, BE-ja nuk ka parë progres të mjaftueshëm në lidhje me llogaridhënien për të dyja ngjarjet. Kjo ndiqet me kujdes në Bruksel pasi që përbën një përshkallëzim të qartë dhe të paprecedent dhe BE-ja pret hetime të plota dhe të menjëhershme. Të gjithë kryesit duhet të sillen para drejtësisë pa vonesa të mëtejshme.

Nacionale: Pas Banjskës, në një fjalë tuajën në Podgoricë kishit thënë se do t’u propozoni shteteve anëtare që të hiqen masat ndëshkuese ndaj Kosovës. A i keni bërë këto propozime dhe pse masat janë ende në fuqi?

Miroslav Lajçak: Në përputhje me deklaratën e 3 qershorit të Përfaqësuesit të Lartë në emër të BE-së, BE-ja po zbaton masa të kthyeshme ndaj Kosovës për shkak të mungesës së veprimeve vendimtare për de-përshkallëzimin e tensioneve në veri të Kosovës. Ne e mirëpritëm që Kosova ka ndërmarrë disa hapa drejt përmbushjes së disa kërkesave të BE-së, por kërkesat e BE-së nuk janë përmbushur plotësisht. Në dhjetor 2023, shtetet anëtare të BE-së rikujtuan se BE-ja është e gatshme t’i heqë masat në rast të progresit të mëtejshëm në përmbushjen e kërkesave ekzistuese të BE-së. Pra, diskutimet janë në vazhdim.

Reagimi im i menjëhershëm pas Banjskës ishte thirrja për heqjen e masave për hir solidariteti. Kam pasur shumë diskutime për këtë temë brenda strukturave të BE-së, por edhe me shtetet anëtare dhe jo të gjithë e ndanin pikëpamjen time, pasi që ndjenja e ndarë nga shumë anëtarë është se BE-ja dëshiron të shohë një sinjal të qartë pozitiv nga qeveria e Kosovës. Një nga ato opsione që sigurisht do të konsiderohej si sinjal pozitiv ishte mundësimi i zgjedhjeve të reja të shpejta lokale në veri të Kosovës dhe mënyra më e shpejtë vazhdon të jetë dorëheqja e kryetarëve të komunave. Një sinjal tjetër pozitiv do të ishte dërgimi i Draft Statutit Evropian për themelimin e Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe në Gjykatën Kushtetuese për shqyrtim ligjor. Fatkeqësisht, asnjë nga këto nuk ka ndodhur.

Nacionale: Nuk kalon ditë që zoti Bislimi të mos ju sulmojë në konferenca për shtyp, deklarata, në Twitter, e pas tij vijnë qeveritarët dhe deputetët e partisë së tyre. Ata pretendojnë me shumë siguri, si dy edhe dy që bëjnë katër, se ju keni “mbajtur anën e Serbisë”. Kësaj teze, kryeministri Kurti i kishte kushtuar një konferencë të tërë për shtyp me tonet më të ashpra. Të lind ideja se tashmë nevojitet një proces i veçantë normalizimi mes jush dhe kësaj qeverie. Pse është kështu z. Lajçak dhe çka mendoni për këtë?
Miroslav Lajçak: Nuk e komentoj realisht atë që thuhet nga njëra apo tjetra palë në media. Kjo nuk do të na çonte askund. Ne kemi biseda private të respektueshme dhe konstruktive dhe kjo është ajo që ka rëndësi. Si Lehtësues, nuk jam duke mbrojtur interesin e njërës apo tjetrës palë, unë përfaqësoj të 27 shtetet anëtare të Bashkimit Evropian. Dhe BE-ja – si dhe partnerët e saj – dëshiron ta shohë procesin e normalizimit të ecë përpara. Unioni dëshiron të shohë stabilitet në rajon dhe vendet e tij si partnerë, ne gjithashtu presim që të konsultohemi dhe informohemi nga anëtarët e ardhshëm – si Kosova.

Sepse, në fund të ditës, Kosova dëshiron të anëtarësohet në Bashkimin Evropian. Nëse qëllimi juaj strategjik është të jeni pjesë e një ekipi, ju duhet të jeni lojtar ekipor. Duke ardhur nga një vend i vogël dhe duke qenë pjesë e anëtarësimit të vendit tim në BE dhe NATO, këshilla që do të jepja është të dëgjoni miqtë tuaj dhe nëse ata kanë sugjerime, rekomandime apo shqetësime, përpiquni t’i akomodoni.

Nacionale: Një apo dy herë keni folur për “atmosferë respekti” të krijuar mes Kurtit dhe Vuçiqit në takime. Megjithatë, Kurti duke folur për The Guardian tha se Vuçiq e kishte ofenduar dhe sharë serbisht brenda takimit dhe nuk u dëgjua asnjë reagim nga ju dhe nga zoti Borrell. A ishte vërtet kështu?
Miroslav Lajçak: Nuk do ta mohoj se ka raste kur situata është shumë e nxehtë, pasi që ne diskutojmë çështje që janë shumë të ndjeshme si për Kosovën ashtu edhe për Serbinë. Por si rregull i përgjithshëm, si PL/ZP Borrell ashtu edhe unë ua rikujtojmë gjithmonë palëve se nuk i tolerojmë deklaratat fyese apo abuzive dhe se gjuha zyrtare e Dialogut është anglishtja. Para përfundimit të Marrëveshjes për Rrugën e Normalizimit, atmosfera u përmirësua dukshëm dhe patëm diskutime shumë të sinqerta, por edhe të mira. Sigurisht që edhe presidenti Vuçiq edhe kryeministri Kurti nuk i shohin gjërat njësoj, por kanë biseduar drejtpërdrejt me njëri-tjetrin dhe i kanë shpjeguar qëndrimet e tyre. Që nga incidentet e vitit të shkuar dhe krizat e vazhdueshme me të cilat u përballëm, fatkeqësisht atmosfera u përkeqësua sërish, çka nuk është e dobishme për normalizimin. Vetëkuptohet se është e pamundur të diskutohen çështje të ndjeshme të normalizimit në një atmosferë konfrontimi të vazhdueshëm.

Nacionale: Zoti Borrell (dhe ju vetë kohët e fundit) kishit thënë se Marrëveshja Themelore do të përfshihej me plotësim/ndryshim në Kapitullin 35 të negociatave për anëtarësim të Serbisë. Kjo nuk ka ndodhur ende. Pse? Po Kosova? Është thënë se do të përfshihet në agjendën e Grupit Special të Kosovës për Normalizim. Kur do të shohim diçka në këtë drejtim? Dhe sa “ligjërisht detyruese” është tashmë kjo Marrëveshje?
Miroslav Lajçak: Shtetet anëtare të BE-së po diskutojnë aktualisht përditësimin e Kapitullit 35 me qëllim që të gjejnë një zgjidhje të pranueshme për të gjithë.

Sapo të përditësohet kapitulli 35 për Serbinë, agjenda e Grupit Special të Kosovës për Normalizim do të përditësohet për të pasqyruar obligimet e Kosovës që rrjedhin nga Marrëveshja për rrugën drejt normalizimit dhe aneksi i zbatimit.

Siç kemi thënë shumë herë në të shkuarën, unë dhe përfaqësues të tjerë të BE-së, Marrëveshja për Rrugën e Normalizimit veç është ligjërisht e detyrueshme në tërësinë e saj, pavarësisht nga përditësimi i proceseve të anëtarësimit në BE të palëve dhe ne do të prisnim që palët ta zbatonin Marrëveshjen tashmë.

Nacionale: A do të vihet zbatimi i Marrëveshjes si kusht që Kosova dhe Serbia të jenë përfituese në planin e rritjes prej 6 miliardë eurosh për Ballkanin Perëndimor?
Miroslav Lajçak: Po. Një nga parakushtet që Kosova dhe Serbia të përfitojnë nga mbështetja në kuadër të Instrumentit të Planit të Rritjes është që ato të angazhohen në mënyrë konstruktive në normalizimin e marrëdhënieve të tyre, t’i zbatojnë plotësisht të gjitha obligimet e tyre përkatëse nga Marrëveshja për Rrugën drejt Normalizimit dhe i gjithë Dialogu i shkuar, si dhe të lansojnë negociata për Marrëveshjen Gjithëpërfshirëse ligjërisht të detyrueshme për normalizimin e marrëdhënieve.

Kushtëzimi i përgjithshëm që vlen për të gjithë partnerët e Ballkanit Perëndimor është që secili nga Përfituesit të vazhdojë të respektojë dhe të mbështesë mekanizmat dhe institucionet efektive demokratike, duke përfshirë një sistem parlamentar shumëpartiak dhe sundimin e ligjit, të mbajë marrëdhënie të mira fqinjësore dhe të garantojë respektin për të drejtat e njeriut, duke përfshirë të drejtat e personave që u përkasin pakicave.

Nacionale: Z. Bislimi tha se Kosova do ta mbështesë draft-statutin e Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe pasi Serbia të përmbushë njohjen e të gjitha dokumenteve (pasaportës, etj.). Më pas, thotë ai, do t’i nënshtrohet shqyrtimit kushtetues. Mirëpo, një sekondë më vonë, ai i gjuhet Gjykatës Kushtetuese me akuza për “paaftësi”, “mosbesueshmëri” dhe “korrupsion”, duke thënë shprehimisht se nëse nuk do t’u pëlqejë vendimi i marrë, ose siç tha ai “nëse nuk i shërbejnë drejtësisë”, nuk do t’i binden vendimit. A jeni minimalisht optimist se ata do ta sjellin Asociacionin? Siç po shihet, nuk do ta bëjnë. A kishit thënë ndryshe?
Miroslav Lajçak: Ne nuk i komentojmë komentet. Unë vetëm mund të përsëris atë që thashë më parë. Nuk ka dyshim se Asociacioni i Komunave me Shumicë Serbe është pjesë e obligimeve të Kosovës, jo vetëm për shkak se është pjesë përbërëse e Marrëveshjes së Parë të 2013-ës për Parimet për Normalizimin e Marrëdhënieve, e cila është ratifikuar nga Kuvendi i Kosovës.

Dështimi për ta bërë këtë është shkelje e zotimeve të Kosovës ndaj BE-së dhe e ligjit të saj të brendshëm.

Themelimi i Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe gjithashtu duhet parë në kontekstin e ambicieve të Kosovës për t’iu bashkuar organizatave ndërkombëtare. Këto organizata, veçanërisht ato të angazhuara në mbrojtjen dhe promovimin e sundimit të ligjit, i kushtojnë rëndësi shumë të madhe përmbushjes së obligimeve të anëtarëve të tyre sipas ligjit ndërkombëtar.

Nacionale: Cili është kuptimi i Rezolutës 12/44 në Preambulë? A nuk bie ndesh, siç besojnë shumë njerëz, që në fillim me Kushtetutën e Kosovës? Po neni 42 “...një komision arbitrazhi”. A nuk është kjo, në vetvete, diçka që e nxjerr Asociacionin e Komunave me Shumicë Serbe jashtë rendit kushtetues të Kosovës? Si do t’ua shpjegonit këto qytetarëve të shqetësuar të Kosovës? Dhe a nuk janë kapërcyer këto “vija të kuqe të Serbisë dhe Kosovës” siç e kishit thënë para se të sillej ky draft-statut në fund të tetorit të vitit të shkuar?
Miroslav Lajçak: Çdo marrëveshje bazohet në kompromise dhe i respekton për aq sa është e mundur vijat e kuqe të secilës palë. Draft Statuti Evropian e reflekton këtë qasje të balancuar. Nga njëra anë, është i mbështetur fort në kornizën ligjore dhe për rrjedhojë edhe kushtetuese të Kosovës. Nga ana tjetër, i referohet Rezolutës 1244 të KS të OKB-së, e cila është ende në fuqi, si shprehje formale e opinionit apo vullnetit të organeve të Kombeve të Bashkuara.

Më lejoni të sqaroj tani dispozitën për komisionin e arbitrazhit në nenin 42 të draft Statutit të BE-së. Le të fillojmë me atë që nuk është: nuk është një nivel tjetër brenda gjyqësorit të Kosovës; nuk i zëvendëson organet dhe alternativat gjyqësore ekzistuese në Kosovë; dhe, vendimet që do të dilnin nga komisioni nuk janë vendime gjyqësore.

Asociacioni i Komunave me Shumicë Serbe do të ishte një strukturë e re, e cila do të kërkojë zbatim progresiv, gjatë së cilës dispozitat dhe modus operandi do të duhet të rregullohen dhe qartësohen më tej. Arsyeja e komisionit të arbitrazhit është të sigurojë një forum për t’i trajtuar këto çështje në mënyrë konsultative.

Pra, para së gjithash parashikohet një mekanizëm për zgjidhjen e konflikteve për të adresuar çështjet në fazën më të hershme të mundshme; së dyti një mekanizëm ndërmjetësimi për të mos iu drejtuar sistematikisht gjykatave; dhe, së treti, një mjet që lejon të mos mbingarkohen gjykatat. Por në çdo rast fjalën e fundit do ta thonë gjykatat.

Nacionale: Disa kritikë të një lloji tjetër thonë se Kurti – në kundërshtim me gjithçka që ai ka mbrojtur në karrierën e tij politike – ka pranuar gjithçka që ju dhe BE-ja i keni kërkuar; duke pranuar edhe Asociacionin e Komunave me Shumicë Serbe, temë me të cilën ai e ngriti të gjithë mbështetjen e tij popullore duke e kundërshtuar dhe protestuar, që nga viti 2007; e lëre më marrëveshjet për rrymën, për letërnjoftimet serbe për serbët e Kosovës etj. A kanë të drejtë të thonë se BE-ja veç e ka nxjerrë të pamundurën prej tij?
Miroslav Lajçak: Para së gjithash, askush nuk nxjerr asgjë nga askush. Nuk ka të bëjë me pëlqimin për të bërë diçka ose jo.

Siç u përmend më herët në këtë intervistë, bëhet fjalë për respektimin e obligimeve ndërkombëtare dhe respektimin e ligjit të vendit. Pra, bëhet fjalë për zbatimin e plotë të sundimit të ligjit, jo në mënyrë selektive, si dhe për sigurimin e vazhdimësisë së angazhimeve të Kosovës.

Më lejoni ta përsëris edhe një herë një pikë shumë të rëndësishme - Marrëveshja e Brukselit nuk iu imponua Kosovës nga Serbia apo BE-ja. Ajo është e lidhur në formë të ligjshme nga qeveria e Kosovës në pushtet në vitin 2013, asnjëherë nuk është ndërprerë nga palët, prandaj mbetet valide dhe duhet të zbatohet, pa kushte. Kjo vlen edhe për Marrëveshjen e Brukselit të vitit 2015.

Unë e kuptoj që kryeministri Kurti ka pasur disa qëndrime në të shkuarën, të cilat tani bien ndesh me funksionet e tij si kryeministër për t’i zbatuar obligimet e tij në kuadër të Dialogut, që janë obligime të Kosovës. Por kjo është një dilemë me të cilën duhet të përballen shumë politikanë gjatë jetës së tyre politike.

Nacionale: 2024 është vit (para)zgjedhor në Kosovë. Zyrtarët e lartë në Kosovë veç po thonë se preferojnë zgjedhje të parakohshme në mënyrë që legjitimiteti i tyre “të mos cenohet/dëmtohet nga procesi i dialogut”; do të thotë Asociacioni. A nuk ju tregon kjo se kjo qeveri nuk ka ndërmend ta përmbushë pjesën e vet në këtë drejtim, pasi që do të dëmtonte vlerësimin nga elektorati; dhe kështu do t’u konvenonte ta shtynin? Dhe çka do të thotë kjo në procesin e dialogut?
Miroslav Lajçak: 2024 është vit zgjedhor globalisht dhe sigurisht, kjo ka një ndikim edhe në shpejtësinë e Dialogut gjatë vitit 2024. BE-ja do të jetë e zënë me zgjedhjet e veta dhe me kalimin në një Komision të ri nga mesi i këtij viti dhe kjo vlen edhe për SHBA-në, ku zgjedhjet presidenciale janë në vjeshtë. Në të njëjtën kohë, obligimet në kuadër të Dialogut nuk do të zhduken dhe, siç e thashë edhe më parë, progresi i Kosovës në rrugën e saj evropiane është i lidhur me to. Qeveria ka trashëguar disa obligime nga qeveritë e mëparshme dhe ka marrë përsipër të sajat. Ato do të qëndrojnë dhe nuk mendoj se vonesa është në interes të Kosovës pasi që mund të ndryshojë struktura aktuale gjeopolitike shumë preferenciale.

Nacionale: Kohët e fundit keni thënë se keni marrë mbështetje të fortë nga Ndihmës Sekretari Jim O’Brien. Si do ta përshkruanit mbështetjen e SHBA-së, të cilën ata kujdesen ta vënë në dukje gjithmonë?
Miroslav Lajçak: Ne kemi bashkëpunim shumë ngushtë me administratën aktuale të SHBA-së, në veçanti me Ndihmës Sekretarin O’Brien, Zëvendës Ndihmës Sekretarin Escobar dhe ambasadorët në Kosovë dhe Serbi. Marrëdhënia jonë BE-SHBA është e shkëlqyer dhe jemi shumë krenarë që Ballkani Perëndimor është një zonë ku ne punojmë krah për krah drejt të njëjtit qëllim të përbashkët. Nuk mendoj se mund të kemi një marrëdhënie më të mirë pune dhe jam shumë mirënjohës për mbështetjen e palëkundur të SHBA-së në përpjekjet tona të përbashkëta.

Lajme të ngjashme