“Gratë e rreme” të propagandës: Si i ekspozoi Nacionale profilet anonime
Në një hapësirë publike ku beteja politike zhvillohet më ashpër në Facebook e gjetiu në rrjete sociale, se sa në Kuvend, Gazeta Nacionale ka raportuar vazhdimisht për një fenomenin e veçantë: profile të dyshuara si të rreme, të ndërtuara me emra dhe fotografi grash, të cilat prodhojnë dhe shpërndajnë në mënyrë intensive, sistematike dhe të koordinuar përmbajtje në mbështetje të Lëvizjes Vetëvendosje dhe kundër kritikëve të saj.
Përmes nëntë artikujve e gjashtë videove, të publikuar në periudha të ndryshme, Nacionale ka dokumentuar emrat e llogarive, ritmin e publikimeve, ndryshimet e identitetit, ndërveprimet mes tyre dhe mënyrën se si të njëjtat mesazhe amplifikohen në grupe të mëdha politike. Në qendër të raportimeve janë profile si “Lule Gjeli”, “Sara Blakqori”, “Jona Qitaku” – më vonë “Jona Çitaku”, “Selvije Berisha”, “Genta Genta”, “Ganja”, “Feime Bullaku” dhe një varg llogarish të tjera.
Raportimi fillestar i Nacionales analizonte disa prej profileve më aktive gjatë fushatës zgjedhore. Sipas të dhënave të paraqitura në artikull, llogaritë publikonin dhjetëra herë brenda orës, komentonin në faqet e mediave, politikanëve dhe opinionistëve, si dhe shpërndanin materiale nga tubimet e subjektit politik Vetëvendosje. Përmbajtja lëvizte nga promovimi i Albin Kurtit deri te etiketimi i kundërshtarëve politikë si hajdutë, tradhtarë apo bashkëpunëtorë të Serbisë.
Rasti më përfaqësues ishte ai i “Sara Blakqorit”. Profili prezantohej si një grua e shkolluar në Gjermani dhe e punësuar në një medium ndërkombëtar. Por Nacionale vuri në pah se në adresën e përdoruesit kishte mbetur emri “Sabri Gashi”, duke ngritur dyshime serioze për identitetin real. Gazeta raportoi gjithashtu se “Sara Blakqori” dhe “Jona Qitaku” ishin krijuar në të njëjtën ditë, ndiqnin llogari të ngjashme, vepronin në grupe të njëjta dhe publikonin materiale pothuajse identike.
Raportimet nuk mbetën vetëm në nivelin e evidentimit publik. Pas raportimit të llogarive nga lexuesit, Facebook mbylli profilet “Sara Blakqori” dhe “Jona Qitaku”. Sipas njoftimeve që lexuesit ia përcollën Nacionales, kompania kishte konstatuar se llogaritë e raportuara binin ndesh me Standardet e Komunitetit. Ky ishte momenti kur dyshimet e ngritura nga gazeta morën edhe një konfirmim praktik nga platforma: llogaritë nuk u trajtuan thjesht si profile me mendime të ashpra politike, por si faqe që kishin shkelur rregullat e Facebook-ut.
Megjithatë, mbyllja nuk i dha fund aktivitetit. “Sara Blakqori” u rikthye me një emër të modifikuar dhe me një adresë tjetër përdoruesi. Profilet e tjera nisën menjëherë mobilizimin për t’ia rikthyer ndjekësit. “Selvije Berisha” dhe “Jona Qitaku” e shpërndanë llogarinë e re në një numër të madh grupesh mbështetëse të Vetëvendosjes. Situata u bë edhe më e ndërlikuar kur u paraqitën disa llogari që pretendonin se ishin “Sara” e vërtetë, ndërsa vetë profilet e dyshuara si të rreme akuzonin njëra-tjetrën se ishin të rreme.
Edhe “Jona Çitaku”, një nga llogaritë me audiencën më të madhe, u rikthye pas mbylljes. Nacionale raportoi se rikthimi ishte tentuar përmes ndryshimit të emrit të një profili tjetër, ndërsa adresa e vjetër e përdoruesit kishte mbetur e dukshme. Në të njëjtën kohë u paraqitën versione me “Q” dhe me “Ç”, duke e bërë edhe më të vështirë ndjekjen e vazhdimësisë së identitetit. Sipas raportimit, profili kishte dhjetëra mijëra ndjekës dhe përmbajtjet e tij arrinin te qindra mijëra përdorues përmes pëlqimeve dhe shpërndarjeve.
Një element tjetër i përsëritur ishte përdorimi i fotografive tërheqëse të grave për krijimin e besueshmërisë dhe afrimin e ndjekësve. Artikulli për rikthimin e “frontit me gra të rreme” tregonte se disa përdorues realë u drejtoheshin profileve me komplimente ose kërkesa për njohje, duke besuar se përballë kishin persona realë. Ndërkohë, llogaritë publikonin qindra materiale politike, shpërndanin mesazhe të njëjta dhe ndërvepronin vazhdimisht mes tyre.
Aktivizimi i rrjetit nuk kufizohej në zgjedhje. Kur Faton Peci, atëbotë minister i bujqësisë, qëndroi për disa orë në Prokurori, Nacionale evidentoi sulme të menjëhershme ndaj gazetarëve që raportuan për rastin. Njëra nga llogaritë, sipas artikullit, kishte ndryshuar emrin brenda ditës, nga “Vasila Lika” në një variant tjetër, çka u interpretua si përpjekje për të vështirësuar identifikimin dhe ruajtjen e gjurmëve.
Një fushatë më e gjerë u evidentua edhe kundër ish-presidentes Vjosa Osmani, e cila po ndahej politikisht me kreun e VV-së, Albin Kurti. “Jona Çitaku” u paraqit si llogaria kryesore në shpërndarjen e pretendimeve për një plan për “puç”, ku përfshiheshin Edi Rama, Richard Grenell dhe Baton Haxhiu. Artikulli dokumentonte edhe përdorimin e materialeve të gjeneruara me inteligjencë artificiale për ta paraqitur këtë tregim si të besueshëm. Pretendimet nuk mbështeteshin në prova, por fituan audiencë të gjerë përmes përsëritjes së koordinuar.
E njëjta mënyrë funksionimi u shfaq gjatë dëshmisë së ish-zyrtarit amerikan James Rubin në Hagë. Artikulli i Nacionales evidentoi publikime të sinkronizuara që synonin ta minimizonin rolin e Hashim Thaçit dhe ta paraqisnin Albin Kurtin si figurën kryesore të vendosmërisë politike gjatë procesit të Rambujesë. Postimet e “Jona Çitakut” përforcoheshin nga “Sara Fehmi Blakqori” dhe llogari të tjera, duke krijuar një zinxhir shpërndarjeje, komentesh dhe pëlqimesh.
Fenomeni ishte vërejtur nga Nacionale edhe më herët, gjatë grevës në arsim. Kryetari i SBAShK-ut, Rrahman Jasharaj, ishte bërë objekt i një fushate me etiketime si “qen”, “çetnik”, “njeri i Serbisë” dhe kërcënime të tjera verbale. Raportimi ngrinte pyetjen nëse aktiviteti ishte spontan apo pjesë e një operacioni më të organizuar, duke evidentuar ngjashmërinë e mesazheve dhe shpejtësinë me të cilën ato përhapeshin nga profile anonime.
Në materialet e shqyrtuara nuk paraqitet një provë përfundimtare që dëshmon një zinxhir formal komandues mes këtyre llogarive dhe strukturave zyrtare të Vetëvendosjes. Megjithatë, artikujt dokumentojnë një model: identitete të dyshimta, fotografi të huaja, emra që ndryshojnë, publikime me frekuencë jashtëzakonisht të lartë, mesazhe të njëjta dhe ndërveprime me figura ose grupe që mbështesin partinë në pushtet.
Beteja e Nacionales me këto profile, në thelb, nuk është betejë me emrat “Lule Gjeli”, “Sara”, “Jona” apo “Selvije”. Është betejë me anonimitetin e përdorur si armë, me mashtrimin e identitetit dhe me përpjekjen për ta zëvendësuar debatin publik me linçim, manipulim dhe propagandë. Në kohën kur një profil i rremë mund të arrijë më shumë njerëz se një medium, dokumentimi i origjinës, sjelljes dhe përmbajtjes së tij bëhet pjesë e drejtpërdrejtë e betejës për të vërtetën.
Ditëve të fundit jemi informuar nga Prokuroria Speciale se tashmë hetimet kanë filluar për profilin “Lule Gjeli”. Nacionale do të vazhdoj të ju mbaj të informuar në lidhje me këto zhvillime.
