Cili mekanizëm? Haxhiu e Konjufca 'duan ta kontrollojnë' Specialen, por ia huqin keq
Funksionarë të ndryshëm të Lëvizjes Vetëvendosje, ka një kohë që përmendin nevojën për një mekanizëm të kontrollit të Gjykatës Speciale. Glauk Konjufca, kryetar i Kuvendit, dhe Albulena Haxhiu, ministre e Drejtësisë, edhe publikisht kanë folur për këtë çështje. Por tashmë ekzistojnë dy mekanizma të kontrollit të Gjykatës Speciale: Gjykata Kushtetuese dhe Ombudspersoni.
Juristët vlerësojnë se ky qëndrim i Konjufcës dhe Haxhiut tregon mungesën e njohurive elementare të strukturës aktuale të Gjykatës Speciale.
Më 4 janar, ministrja Albulena Haxhiu foli përsëri rreth nevojës për një mekanizëm kontrollit të Dhomave të Specializuara. Madje zonja Haxhiu, ani pse është juriste me profesion, deklaroi se nuk ekziston asnjë instancë e kontrollimit të Speciales, ndonëse siç dihet ekzistojnë dy institucione që mbikëqyrin punën e Gjykatës Speciale.
“Nuk mund të bëhet më shumë dhe ne kemi adresuar këtë kërkesë edhe të kryetari i Kuvendit, sipas informacioneve që i kam, tashmë janë duke diskutuar për një trupë profesionale që e trajton aspektin e të drejtave të njeriut, sepse nuk ka asnjë instancë, ndonjëherë që ka pasur, që nuk e ka pasur një institucion tjetër për ta monitoruar, ta zëmë Tribunali i Hagës e ka pasur OKB-në, mirëpo jo Gjykata Speciale nuk e ka asnjë të tillë”, ka theksuar Haxhiu.
Sipas Durim Berishës, jurist i njohur e ish-këshilltar i Albin Kurtit në Qeverinë Kurti I, deklarata e Haxhiut tregon mungesën e njohurive “elementare mbi strukturën dhe organizimin e Dhomave të Specializuara”. Për më shumë, ish-këshilltari i Kurtit thekson se e gjithë deklarata e Haxhiut duhet parë si tendencë për “pak vëmendje mediale”.
“Deklarata e ministres Haxhiu në lidhje me themelimin e një organi të posaçëm që mbikëqyre mbrojtjen dhe garantimin e të drejtave të njeriut të personave që po qëndrojnë në Hagë - përderisa një organ i tillë është themeluar paralelisht me dhomat e specializuara - është tregues i mungesës se njohurive elementare mbi strukturën dhe organizimin e dhomave të specializuara dhe deklaratat e saj shërbejnë vetëm për pak vemendje mediale. Por nuk është hera e parë që ministrja dëshmon se i mungojnë njohuritë elementare në lëminë e drejtësisë dhe sistemit të drejtësisë në Kosovë.” – theksoi z. Berisha për Nacionalen.
Ndërsa për juristin Armend Shkoza, deklarata për krijimin e një mekanizmit të kontrollit të Gjykatës Speciale është një “absurditet juridik”.
“Është absurditet juridik një mbikëqyrje e tillë derisa kjo gjykatë është krijuar në një virtualitet paralel. Pra prej nivelit themelor, atë të apelit, supremës e deri tek paneli i veçantë i gjykatës kushtetuese i ngërthen në vete ky mekanizëm gjyqësor. Andaj, të flitet për instalimin e një mekanizmi të mbikëqyrjes nga institucionet e Kosovës është mosnjohuri dhe mungesë e informatës mbi prerogativat e pushtetit gjyqësor.” – sqaroi z. Shkoza për gazetën Nacionale.
Tutje, Shkoza tregon një mundësi për të “kontrolluar” Specialen, ndonëse vlerëson se ka pak gjasa që e njëjta të realizohet.
“Zgjidhja duhet kërkuar në një mundësi, e cila ka ekstremisht gjasa të vogla të realizohet, e ajo ka të bëj me patronazhin e mbrojtjes së të drejtave dhe lirive themelore nga Gjykata e Strasburgut, për faktin se në këtë gjykatë gjykojnë gjyqtarët ndërkombëtar dhe financohet drejtpërdrejt nga BE-ja.” – deklaroi tutje ai.
Për këtë çështje kohë më parë ishte deklaruar edhe kryetari i Kuvendit, Glauk Konjufca, që me profesion është filozof. Konjufca ishte shorehur se Gjykata Speciale ka shumë defekte, duke shtuar se duhet të krijohet një “mekanizëm legjitim i kontrollit demokratik”.
“Ne si institucione do t’i bashkërëndojmë të gjithë hapat, ashtu që të mund të vijmë deri te një koncept se cili do të ishte një mekanizëm legjitim i kontrollit demokratik i kësaj gjykate. Askund në botë nuk ka gjykata, të cilat janë institucione absolute, të mbyllura, hermetike, të cilat bëjnë çfarë të duan. Gjithkund në botë, gjykatat i nënshtrohen një procesi, mekanizmave të kontrollit sa u përket të gjitha çështjeve, mbarëvajtjes së punës aty, sa u përket procedurave, pretendimeve për ndonjë shkelje eventuale.” – deklaronte Konjufca në qershor të 2022.
Kujtojmë që tashmë Gjykata Speciale e ka shpallur aktgjykimin e parë për krime lufte, duke e dënuar Salih Mustafën, ish-komandant Cali, me 26 vite burgim.
