Çfarë po e nxitë dhunën aktuale Izrael-Gaza?
Izraeli dhe militantët palestinezë në Rripin e Gazës nisën përplasjet më të rënda, që nga lufta 11-ditore midis Izraelit dhe Hamasit vitin e kaluar.
Sulmet ajrore izraelite kanë vrarë 11 persona, duke përfshirë një komandant të lartë nga Xhihadi Islamik Palestinez, një grup militant i mbështetur nga Irani, i cili u vra në një sulm të synuar.
Ndërsa, militantët kanë lëshuar dhjetëra raketa në qytete dhe qyteza izraelite, duke vështirësuar jetën për qindra mijëra njerëz.
Në vazhdim Associated Press sjell një shpjegim nga raundi i fundit i dhunës:
NË HIJEN E HAMASIT
Xhihadi Islamik është më i vogli nga dy grupet kryesore militante palestineze në Rripin e Gazës, dhe është shumë më i madh se grupi qeverisës i Hamasit. Por grupi gëzon mbështetje të drejtpërdrejtë financiare dhe ushtarake nga Irani dhe është bërë forcë lëvizëse në përfshirjen në sulme me raketa dhe konfrontime të tjera me Izraelin.
Hamasi, i cili mori kontrollin e Gazës në 2007 nga Autoriteti Palestinez i njohur ndërkombëtarisht, shpesh është i kufizuar në aftësinë e tij për të vepruar, sepse mban përgjegjësi për drejtimin e punëve të përditshme të territorit të varfër. Ndërsa, Xhihadi Islamik nuk ka detyra të tilla dhe është shfaqur si fraksioni më militant, duke minuar herë pas here autoritetin e Hamasit.
Grupi u themelua në vitin 1981 me qëllim të krijimit të një shteti palestinez islamik në Bregun Perëndimor, Gaza dhe në të gjithë territorin që tani është Izraeli. Është cilësuar si organizatë terroriste nga Departamenti i Shtetit i ShBA-së, Bashkimi Evropian dhe qeveri të tjera. Ashtu si Hamasi, Xhihadi Islamik është betuar për shkatërrimin e Izraelit.
LIDHJA IRANIANE
Armiku kryesor i Izraelit, Irani, furnizon Xhihadin Islamik me trajnime, ekspertizë dhe para, por shumica e armëve të grupit prodhohen në vend. Vitet e fundit, grupi ka zhvilluar një arsenal të barabartë me atë të Hamasit, me raketa me rreze më të gjatë të afta për të goditur zonën qendrore të Izraelit në Tel Aviv. E të premten, sirenat e sulmit ajror ranë në periferi të Tel Avivit, edhe pse nuk është raportuar për ndonjë goditje në zonë.
Edhe pse baza e tij është Gaza, Xhihadi Islamik ka gjithashtu udhëheqje në Bejrut dhe Damask, ku mban lidhje të ngushta me zyrtarët iranianë.
Ziad al-Nakhalah, udhëheqësi më i lartë i grupit në kohën kur Izraeli nisi operacionin e tij në Gaza, ishte në Teheran duke takuar zyrtarët iranianë.
SHËNJESTRIMI I KOMANDANTËVE
Kjo nuk është hera e parë që Izraeli vret udhëheqës të Xhihadit Islamik në Gaza. Komandanti që vrau të premten, Taiseer al-Jabari, ishte duke zëvendësuar Bahaa Abu el-Atta i cili u vra nga Izraeli në një sulm të vitit 2019. Vdekja e tij ishte vrasja e parë e profilit të lartë të një figure të Xhihadit Islamik nga Izraeli që nga lufta e vitit 2014 në Rripin e Gazës.
Al-Jabari, 50 vjeç, ishte anëtar i "këshillit ushtarak" të Xhihadit Islamik, organi vendimmarrës i grupit në Gaza. Ai ishte përgjegjës për aktivitetet militante të Xhihadit Islamik në qytetin e Gazës dhe në Rripin verior të Gazës gjatë luftës së vitit 2021. Izraeli tha se ai ishte duke u përgatitur për të nisur një sulm raketor antitank kundër Izraelit.
Vdekja e tij erdhi menjëherë pas arrestimit të një komandanti të lartë të Xhihadit Islamik në fillim të kësaj jave. Bassam al-Saadi, 62 vjeç, është një zyrtar i lartë i Xhihadit Islamik në Bregun Perëndimor verior. Sipas mediave izraelite, al-Saadi po punonte për të thelluar shtrirjen e grupit në Bregun Perëndimor dhe për të zgjeruar aftësitë e tij.
Duke qenë një anëtar aktiv i Xhihadit Islamik, Al-Saadi kaloi gjithsej 15 vjet gjatë disa periudhave në burgjet izraelite. Izraeli vrau dy nga djemtë e tij, të cilët ishin gjithashtu militantë të Xhihadit Islamik në incidente të veçanta në vitin 2002 dhe shkatërroi shtëpinë e tij gjatë një beteje të ashpër në qytetin Jenin të Bregut Perëndimor në të njëjtin vit.
NJË BALANC DELIKAT
Që nga marrja e pushtetit në vitin 2007, Hamasi ka zhvilluar katër luftëra me Izraelin, shpesh me mbështetjen e luftëtarëve të Xhihadit Islamik. Përveç një shpërthimi në fillim të këtij viti, që nga lufta 11-ditore e vitit të kaluar, kufiri ka qenë kryesisht i qetë e në dhunën aktuale duke se Hamasi po qëndron në periferi, gjë që mund ta pengojë këtë dhunë të zhvillohet në një luftë gjithëpërfshirëse.
Militantët e Xhihadit Islamik e kanë sfiduar Hamasin duke gjuajtur raketa, shpesh pa marrë përgjegjësinë, për të ngritur profilin e tij në mesin e palestinezëve ndërsa Hamasi mban armëpushimin. Megjithatë, për të gjitha raketat që vijnë nga Gaza, Izraeli përgjegjës e konsideron Hamasin.
Hamasi duhet të ecë në një litar mes frenimit të zjarrit të Xhihadit Islamik në Izrael, duke shmangur zemërimin e palestinezëve nëse godet grupin. Ashtu si në shpërthimet e kaluara, Hamasi do të ketë fjalën e fundit për sa kohë - dhe sa dhunshëm - do të zgjasë ky raund luftimesh.
UDHËHEQËS KUJDESTAR
Luftimet aktuale vijnë pasi Izraeli është zhytur në një krizë të zgjatur politike që po i dërgon votuesit në qendrat e votimit për herë të pestë në më pak se katër vjet.
Lideri Yair Lapid është ai që mori detyrën në fillim të kësaj vere pasi qeveria e larmishme ideologjikisht që ai ndihmoi të formohej u shemb, duke shkaktuar zgjedhjet e reja.
Lapid-it, një ish-prezantues dhe autor televiziv centrist, i mungon sfondi i sigurisë që shumë izraelitë e shohin si thelbësor për udhëheqjen e tyre. Pasuria e tij politike mund të mbështetet në luftimet aktuale, ose duke fituar një nxitje nëse mund ta portretizojë veten si një udhëheqës i aftë ndërsa izraelitët përpiqen të shijojnë javët e fundit të verës.
Në votimin e ardhshëm, Lapid shpreson të largojë ish-kryeministrin Benjamin Netanyahu, i akuzuar për korrupsion.
