Sulmi i raportuar rus në Poloni, a do të reagojë NATO: Çka dimë deri tash?

Estonia reagon pas sulmeve që ndodhën në Poloni

Vjen reagimi i NATO-s pas sulmeve në Poloni

Pas dy raketave që mendohet se janë raketa ruse, ka ardhur reagimi i Aleancës Euroatlantike-NATO.

Aleanca ka reaguar për herë të parë që kur kanë nisur raportimet se raketat ruse kanë prekur territorin polak që është vend anëtar i kësaj aleance, duke lënë të vdekur dy persona.

I pyetur në lidhje me zhvillimet e natës së sotme në Poloni, një zyrtar i NATO-s i tha BBC-së: "Ne po shqyrtojmë këto raporte dhe po koordinohemi ngushtë me aleatin tonë Poloninë".

Ekspertët thonë se një sërë rrethanash në lojë në pushtimin rus të Ukrainës mund t'i shtyjnë anëtarët e NATO-s të përdorin parimin e "mbrojtjes kolektive" në zemër të traktatit të tyre.

Pushtimi rus i Ukrainës është përballur me kundërshtime të konsiderueshme, duke shkaktuar sulme të pamëshirshme raketore në ditët e fundit që kanë lënë qindra të vdekur, ndërsa trupat ruse kanë rrethuar qytetet e mëdha dhe kanë nxitur atë që komisioneri i lartë i OKB-së e quajti "kriza me rritje më të shpejtë të refugjatëve në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore".

Vendet anëtare të NATO-s kanë ndërmarrë hapa për të penguar avancimin e Moskës ose përndryshe ofrojnë mbështetje për Kievin, nga ofrimi i armëve për forcat ukrainase te ofrimi i ndihmës humanitare e deri te vendosja e sanksioneve ndaj Rusisë dhe vetë Vladimir Putinit.

Por aleanca është e kufizuar në opsionet e saj. Pavarësisht bisedave për krimet e luftës dhe shkeljet e të drejtave të njeriut në Ukrainë, anëtarët e NATO-s kanë sinjalizuar se nuk janë të gatshëm të përfshihen drejtpërdrejt – apo edhe rastësisht – në konflikt duke patrulluar, për shembull, hapësirën ajrore të Ukrainës ose duke vendosur trupa në tokën ukrainase.

Kjo për shkak të një përcaktimi në statut që rregullon aleancën ushtarake midis 28 vendeve evropiane dhe dy vendeve të Amerikës së Veriut, të dedikuara për ruajtjen e paqes dhe sigurisë në zonën e Atlantikut të Veriut. Ai përmendet në mënyrë rutinore si neni 5.

Neni 5 specifikon se çdo sulm ndaj ndonjë prej vendeve anëtare është efektivisht një sulm kundër të gjithëve. Gjatë Luftës së Ftohtë, kur aleanca u përpoq të frenonte zgjerimin e Bashkimit Sovjetik, ajo shërbeu si një pengesë. Por në konfliktin aktual, shkelja e tij është një garanci e përshkallëzimit në shkallë makthi. Edhe Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Jens Stoltenberg, ka thënë se aleatët e NATO-s kanë përgjegjësi “të parandalojnë që kjo luftë të përshkallëzohet përtej Ukrainës”.

"Aleanca nuk dëshiron të thirret në nenin 5 sepse nuk dëshiron të ketë një luftë me Rusinë," thotë Stanley Sloan, një studiues në shkencat politike në Kolegjin Middlebury të Vermontit dhe autor i Mbrojtjes së Perëndimit: NATO, the Bashkimi Evropian dhe Pazari Transatlantik.

"Mbrojtja më e mirë kundër detyrimit për ta bërë këtë është suksesi ukrainas", thotë Sloan. "Pra, kjo është një arsye pse Shtetet e Bashkuara dhe aleatët po përpiqen të bëjnë gjithçka që është e mundur pa u përfshirë drejtpërdrejt në konfliktin që mund të bëjnë për të ndihmuar ukrainasit të kenë sukses".

Çfarë është neni 5 dhe si funksionon?

Aleanca e quan nenin 5 “parimin e mbrojtjes kolektive në zemër të traktatit themelues të NATO-s”. Që nga nënshkrimi i saj në 1949, aleanca ka qenë aq e fuqishme dhe aq efektive sa që Neni 5 është dashur të përdoret vetëm një herë – pas sulmeve të 11 shtatorit në SHBA.

Karta parashikon që vendet anëtare do të ndihmojnë palën e sulmuar “duke ndërmarrë menjëherë, individualisht dhe në bashkëpunim me palët e tjera, veprime të tilla që ajo e sheh të nevojshme, duke përfshirë përdorimin e forcës së armatosur, për të rivendosur dhe ruajtur sigurinë e zonës së Atlantikut të Veriut”.

E rëndësishmja, çdo komb duhet të përcaktojë se si do të përgjigjet, thotë Sloan. Nuk është një angazhim automatik për të bërë ndonjë gjë specifike për sa i përket një sulmi.

Dhe thirrja e nenit 5 nuk është automatike.

Pasi një vend të sulmohet, ata do të mblidheshin së bashku me anëtarët e tjerë të aleancës dhe do të shihnin nëse të 30 vendet anëtare do të pranonin ta konsideronin situatën si një rast të Nenit 5. Ky element njerëzor siguron mbrojtje të mëtejshme që një aksident ose një gabim të mos rezultojë në një luftë më të gjerë.

Procesi mund të jetë jetëshkurtër ose mund të marrë kohën e tij. Pas sulmeve të 11 shtatorit në SHBA, vendeve anëtare iu deshën gati një muaj për të rënë dakord për të thirrur nenin 5. Por Sloan vëren se "armiqësitë aktive" në këtë rast ka të ngjarë ta bëjnë procesin shumë më të shpejtë.