Dezinflacioni që po fsheh goditjen reale: çmimet e ushqimeve po vazhdojnë të gërryejnë buxhetet familjare

Ushqimi zë thuajse një të tretën e shportës mesatare të konsumit në Kosovë - saktësisht 32.76%, referuar të dhënave të Agjencisë së Statistikave të Kosovës. Kur kjo kategori pëson rritje çmimesh, familjet e ndiejnë menjëherë presionin në buxhetet e tyre, pavarësisht asaj që pasqyrojnë shifrat e përgjithshme të inflacionit.

Gjatë gjysmës së parë të vitit 2026, çmimet e produkteve ushqimore shënuan rritje thuajse të pandërprerë, ndonëse ritmi i këtij shtrenjtimi pësonte luhatje nga muaji në muaj.

Rënia e inflacionit vjetor nga 8.0% në shkurt në 3.9% në qershor duket si një lajm pozitiv. Megjithatë, kjo nuk nënkupton se çmimet po rikthehen në nivelet e mëparshme. Kjo dukuri njihet si dezinflacion. Çmimet vazhdojnë të rriten, ndonëse me një ritëm më të ngadaltë. Rrjedhimisht, shporta e konsumit nuk po bëhet më e lirë, por thjesht po shtrenjtohet me hapa më ngadalë.

Janari nisi presion të mbi disa nga kategoritë kryesore ushqimore. Vetëm përgjatë këtij muaji, çmimet e perimeve u rritën me 4.2%, ndërsa ato të mishit pësuan rritje prej 0.7%.

Në krahasimin vjetor, frutat kushtonin 15.5% më shtrenjtë krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë, mishi shënoi rritje prej 13.1%, kafeja, çaji dhe kakaoja u shtrenjtuan me 10.3%, ndërsa produktet e qumështit, djathit dhe vezëve me 8.7%.

Shkurti rezultoi muaji më i papërballueshëm i të gjithë periudhës. Brenda vetëm katër javëve, perimet pësuan shtrenjtim shtesë prej 5.8%, frutat u rritën me 4.0%, peshku me 2.7% dhe mishi me 2.4%.

E vetmja kategori që shfaqi tendencë rënëse ishte ajo e qumështit, djathit dhe vezëve, me tkurrje çmimi prej 2.8%. Sidoqoftë, ky korrigjim ishte i pamjaftueshëm për të amortizuar shtrenjtimin e pjesës tjetër të shportës.

Marsi reflektoi sinjalet e para të ngadalësimit, por pa sjellë një rënie reale të çmimeve. Ndonëse inflacioni vjetor zbriti në 6.5%, çmimet u rritën sërish me 0.4% në raport me shkurtin.

Gjatë këtij muaji, perimet u shtrenjtuan me 3.7%, frutat me 1.5% dhe artikujt e tjerë ushqimorë me 1.6%. Ndërkohë, mishi vazhdonte të kushtonte 12.4% më shumë se dymbëdhjetë muaj më parë.

Në mars, grupi i përgjithshëm i ushqimeve u shtrenjtua me vetëm 0.1%, ndërkohë që nëngrupi i ushqimeve bazë mbeti thuajse i pandryshuar.

Rënia prej 2.8% në çmimet e qumështit, djathit dhe vezëve u asgjësua nga shtrenjtimi i vajrave me 1.4%, frutave me 1.5%, perimeve me 1.0% dhe mishit me 0.7%. Si rrjedhojë, norma vjetore mbeti thuajse e palëvizur, në nivelin 5.6%.

Në maj çmimet e këtij grupi ranë me 0.2% brenda muajit, e nxitur kryesisht nga lirimi i perimeve me 4.5%.

Megjithatë, kjo tendencë rënëse nuk u shtri në të gjitha produktet. Çmimi i mishit vijoi rritjen, duke shënuar shtrenjtim mujor prej 1.4%. Po ashtu, produktet e peshkut u shtrenjtuan me 1.7%, ndërsa frutat pësuan rritje prej 1.2%.

Norma vjetore e inflacionit prej 5.1% konfirmonte se shporta e konsumit mbetej dukshëm më e kushtueshme krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Gjatë qershorit, lehtësimi i çmimeve u bë edhe më i prekshëm. Grupi i "ushqimeve dhe pijeve joalkoolike" pësoi rënie prej 0.6%, ndërsa vetëm kategoria e ushqimeve u lirua me 0.9%.

Kjo rënie u udhëhoq kryesisht nga perimet, të cilat u liruan ndjeshëm me 7.2%, të pasuara nga frutat me një rënie prej 1.1%. Mishi vijoi trajektoren e rritjes; çmimi i tij u rrit sërish me 0.5% brenda muajit, duke mbetur 10.3% më i lartë krahasuar me qershorin e vitit paraprak.

Nëse i referohemi serisë së harmonizuar të indeksit të çmimeve - metodologji e përdorur nga Eurostati për krahasueshmërinë ndërmjet vendeve - dinamika bëhet edhe më e vërejtëshme. Ky indeks arriti kulmin prej rreth 105.1 pikësh në prill, për të zbritur në 104.1 pikë në qershor. Sidoqoftë, ai mbetej rreth 1.1% mbi nivelin e regjistruar në dhjetor të vitit 2025.

E thënë ndryshe, dy muaj rënieje të lehtë nuk mjaftuan për të zhbërë efektin e katër muajve të njëpasnjëshëm të shtrenjtimit.

Nëse gjysma e parë e vitit 2026 do të mund të përmblidhej përmes një produkti të vetëm, ai pa dyshim do të ishte mishi.

Përgjatë asnjërit prej gjashtë muajve, inflacioni vjetor për këtë kategori nuk zbriti nën pragun prej 10%.

Çmimet reale në treg e ilustrojnë këtë shtrenjtim shumë më qartë sesa çdo shifër përqindjeje. Krahasimi i drejtpërdrejtë ndërmjet qershorit 2025 dhe qershorit 2026 e dëshmon këtë:

2021-2026

Shtrenjtimi i ushqimit nuk është dukuri e re për Kosovën. Të dhënat e pesë viteve të fundit tregojnë se familjet janë përballur me disa valë të njëpasnjëshme të rritjes së çmimeve.

Kapitulli i parë është viti 2021, kur Banka Botërore identifikoi ushqimin dhe karburantet si shtytësit kryesorë të inflacionit global dhe paralajmëroi për ndikimin e tyre në varfëri.

Kapitulli i dytë është goditja e vitit 2022. Inflacioni mesatar në Kosovë arriti në 11,6%, ndërsa në korrik kulmoi në 14,2%. Banka Botërore e konsideronte Kosovën veçanërisht të ekspozuar, pasi vendi importon pjesën më të madhe të ushqimit dhe energjisë që konsumon. Rritja e çmimeve të ushqimit dhe transportit rëndon më së shumti mbi familjet me të ardhura të ulëta.

Kapitulli i tretë është rikthimi i presionit gjatë viteve 2025 dhe 2026. Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim e lidh rritjen e inflacionit gjatë vitit 2025 kryesisht me ushqimin dhe me rritjen prej 16,1% të tarifave të energjisë elektrike nga prilli i atij viti.

Në një këndvështrim pesëvjeçar, indeksi i çmimeve të ushqimit u rrit me rreth 46,8% nga qershori 2021 deri në qershor 2026. Kjo do të thotë se ushqimi u bë pothuajse përgjysmë më i shtrenjtë brenda vetëm pesë vjetësh.

Në të njëjtën periudhë, indeksi i përgjithshëm i çmimeve u rrit me rreth 32,8%. Ushqimi, pra, është shtrenjtuar dukshëm më shpejt se pjesa tjetër e shportës së konsumit.

Fondi Monetar Ndërkombëtar vlerëson se inflacioni i janarit 2026 u nxit kryesisht nga çmimet e ushqimit. Institucioni parashikon një normë mesatare inflacioni prej 5,9% për të gjithë vitin 2026, përpara se ajo të afrohet gradualisht me nivelin prej 2% nga mesi i vitit 2028.

Banka Botërore paralajmëron se zhvillimet ndërkombëtare mund të vazhdojnë të ushtrojnë presion mbi çmimet e energjisë dhe ushqimit gjatë gjithë vitit 2026.