'Muralet janë statujat e reja' - Ngritja e artit të futbollit në rrugë
Arti po përdoret si mjet për të festuar dhe demonstruar natyrën e ndryshimeve në botën e futbollit - tash më fansa nuk janë vetëm burrat e moshës së mesme të dehur, që nxisin dhunë nga tribuna, por njerëz të të gjitha racave, komuniteteve dhe prapavijave - dhe arti i rrugës është mënyra perfekte për të demonstruar një ndryshim kaq madhështor.
Ngjashëm, futbollistët po shndërrohen në simbole të diçkaje ndryshe në shoqëri, figura të ndryshimit dhe zëra të gjeneratës së re, siç demonstrohet nga murali i famshëm i Marcus Rashfordit në Mançester.
Rashford muajin e kaluar ka qenë subjekt i një tjetër vepreje arti në veri-perëndim të qytetit, krijuar nga artisti lokal, Reuben Dangoor, në përgjigje të abuzimeve në internet me të cilat përballet Rashford.
Dangoor tha: "U krijua në tentativë për t'i treguar dy botëve atë me të cilën Marcus aktualisht po përballet. Në rrjetet sociale, ai po abuzohet dhe përgëzohet. Duhet të jetë e vështirë për këdo".
Pra, pse arti i rrugës është shndërruar në një formë të popullarizuar për të festuar futbollin modern? GOAL ka folur me artistët dhe të përfshirët në këto murale, për të zbuluar marrëdhënien e vërtetë mes artit dhe futbollit.
Në prillin e vitit 2022, një mural i ri u zbulua në veri të Lidsit, dedikuar progresit në futboll sa i përket përfshirjes së komunitetit LGBTQ+.
Murali zbulon një kafshë me të cilën Leeds United është asociuar që nga shekulli i 19, derisa kafsha duket ulur matanë rrugës së stadiumit "Elland Road" të Leedsit.
Kafsha mashkull me pendët e ylberit dhe slloganin "Marching Out Together", është dizajnuar për të ilustruar bashkimin e futbollit me komunitetin LGBTQ+.
Për artistin CBLOXX, bashkimi i këtyre dy elementeve ishte diçka që nuk erdhi lehtë.
"Fillimisht, ndihesha sikur isha në gjueti për lidhjet mes futbollit dhe njerëzve LGBTQ+", tha duke folur për GOAL. "Kjo është eksperienca ime personale si njeri që nuk jam fans i futbollit dhe se ndjehesha se nuk kishte vend për dikë si unë.
"Nocioni i dukshmërisë është parësor, është e vetmja mënyrë se si njerëzit që kanë ndonjë lloj fobie ndryshojnë opinionet.
"E bërna nga një kënd me të cilin dëshirova të krijoja një vepër arti që ka qëllim, që ndërlidhë këto dy botë. Është diçka që është në futboll por fshihet - ende nuk kemi ndonjë futbollist të Premier Ligës që ka dalë si pjestar i komunitetit, për shembull, ende flet për nivelin e turpit, dhe është diçka që ne duhet ta pranojmë".
Pavarësisht se vjen nga Hadersfilldi, CLBOXX - aka Jay Gilleard - e gjeti veten në vështirë që në mënyrë të qartë ta përfaqësojë natyrën e vërtetë e kulturë së fansit në copëzën e artit.
Përmes lëvizjes 'Marching Out Together' e gjeti një mënyrë që në mënyrë të qartë të paraqesë çka nënkupton të qenurit fans i Leedsit dhe në të njejtën kohë, pjestar i LGBTQ+ - në ndërkohë, duke evituar stereotipet.
Ajo thotë: "U desh të gjeja një pikënisje që i përshtatej estetikës vizuale. Nuk desha të duket si reklamë, nuk ndihem rehat me këtë, dëshiroja të nderoja çdo element.
"Pikënisja ime është gjithmonë studimi, të shikoj historinë e klubit. Dëshirova që kafsha të jetë në qendër dhe pastaj të shtoja elemente tjera. Gjithashto dëshirova të shijohet nga njerëzit që nuk janë fansa të futbollit; ka të bëjë me të qenurit krenar me veten, krenar me komunitetin, cilido që mund të jetë. Duhet të shërbejë si qëllim për t'i bashkuar njerëzit".
Pasi doli si jo-binar në vitin 2020, CBLOXX ka një lidhje personale edhe me këtë murale, duke ndihmuar në përfaqësimin e udhëtimit nga dikush që do të shmangte në mënyrë aktive futbollin si fëmijë tek dikush që, në fillim të këtij sezoni, më në fund mori pjesë në ndeshjen e parë ndonjëherë.
"Ne po shohim rritje dhe përparim brenda futbollit - duke u rritur si fëmijë në vitet 80-ta, mendoj se nëse futbolli do të ishte më i larmishëm dhe do të festohej siç bën tani, do ta kisha përqafuar shumë më tepër," thotë tutje.
"Unë jam nga Hadersfilldi, dhe lidhja ime me futbollin si fëmijë ishte të qëndroja jashtë qytetit në ditët e ndeshjeve, do të kishte zënka kudo - kurrë nuk ndjeva se kisha një vend brenda tij. Kjo tani po trajtohet, ka një atmosferë ndryshe, por ka shumë punë për të bërë.
"Një gjë që më ka mbajtur në vazhdim është takimi i ri me MOT - kam parë pak futboll [barazimi 1-1 i Leeds në Premier Ligë me Southampton], ishte ndeshja ime e parë në histori. Megjithatë më humbi goli i Southamptonit, po merrja një byrek - kam prioritetet e mia!
"Unë dola si trans në fillim të pandemisë dhe shkova në këtë udhëtim të çuditshëm të izoluar personal, por ndërsa po ndodhte, erdhi kjo punë, kështu që kam edhe një lidhje personale."
Copëza ishte diçka që e bëri me dashuri CBLOXX, teksa harxhoi më shumë se 100 kanaçe me bojë llak dhe u ndesh vazhdimisht gjatë javëve me motin e keq dhe të pavendosur britanik të dimrit të vonë - për të mos përmendur vështirësitë teknike dhe mekanike.
CLBOXX u shpreh: "Ka qenë një vit i mirë. Ne jemi përpjekur të organizojmë, ta bëjmë këtë së bashku - u përpoqëm ta planifikonim kur moti do të ishte më i mirë, dhe kishim ndoshta dy ditë diell, pastaj filloi të bjerë borë.
"Ngritja me lift arriti vetëm deri në gjysmë të rrugës, pastaj zëvendësimi u prish - qindra detaje të çuditshme e kanë ngadalësuar atë. Këto gjëra e bëjnë atë më të paharrueshëm - jam mësuar që gjërat të shkojnë keq në këto projekte!"
I pozicionuar mbi rrugën kryesore që të çon në qendër të një prej qyteteve më të mëdha të Anglisë, murali do të shikohet nga miliona njerëz me kalimin e kohës. Çfarë shpreson artisti se njerëzit do të mendojnë dhe ndjejnë kur ta shohin atë?
"Shpresoj që së pari t'i bëjë njerëzit të buzëqeshin - është një pallua [peacock] me pamje të ashpër! Shpresoj gjithashtu një ndjenjë krenarie, një ndjenjë përkatësie, një ndjenjë vendi dhe një ndjenjë lidhjeje."
Që kur ndoqi ndeshjen e tij të parë tw Leeds United në 1982, Nicholas Dixon ka qenë një tifoz i përkushtuar i klubit - që do të thotë se ai e përjetoi rënien e tyre në vitin 2004 nga Premier Liga, shpërthimin e mëvonshëm financiar dhe gati dy dekada në shkretëtirën e ligës së ulët më vështirë se shumica.
Si një artist rrugësh me përvojë, kishte pak të pozicionuar më mirë se ai për të festuar rikthimin e Leeds në Premier Ligë në vitin 2020, dhe veçanërisht trajnerin që tifozët e klubit e mbanin pothuajse të vetmin përgjegjës për rilindjen e tyre, Marcelo Bielsa.
Në ditët pas promovimit të Leeds, Dixon pikturoi një nga muralet më të famshme në futbollin botëror, përshkrimin e Bielsa-s si Krishti Shëlbues, në pozën dhe veshjen e statujës së Rio de Zhaneiros.
Duke treguar për GOAL për frymëzimin e tij, Dixon thotë: "Unë i kam ndjekur ata në ngritjet dhe uljet. Me Leeds në divizionet më të ulëta për 16 vjet përpara Bielsa, ata ishin një rrëmujë me gjithçka.
"Bielsa solli në jetë jo vetëm një stil krejtësisht të ndryshëm futbolli, por një filozofi tjetër. Ai i bëri të gjithë krenarë dhe respektues për njerëzit e tjerë.
“Vendi ku e kam lyer, shoqja ime ka një dyqan kafshësh dhe ne kemi folur ndër vite për të bërë diçka atje. Sapo u promovuam, zbrita të nesërmen dhe e lyeva brenda një jave.
"Është më shumë se një mural futbolli, ai përfaqëson gjëra që shkojnë përtej futbollit, dhe shpresojmë se do të jetë atje për shumë vite, edhe nëse Bielsa nuk është. Më e pakta që mund të bëjmë është ta pikturojmë atë si shpëtimtar."
Murali u bë viral në Twitter dhe tërhoqi vëmendjen e lajmeve në mbarë botën, dhe mbetet në Leeds edhe sot e kësaj dite - edhe pse Bielsa, i shkarkuar pas një forme të dobët të Leeds gjatë sezonit 2021-2022, nuk është.
Largimi i Bielsa nga "Elland Road" e bën muralin edhe më të rëndësishëm tani, thotë Dixon, pasi kuptimi i artit ka ndryshuar, me ndjenjën parësore kur shikon të kalojë nga gëzimi dhe shpresa në nostalgji me një valë trishtimi.
“Tani rezonon edhe më thellë dhe u jep njerëzve kohë të reflektojnë mbi atë që ai arriti në klub dhe çfarë solli në qytet”, thotë ai. “Secili person ka marrëdhënien e tij individuale me Bielsan – kjo ishte bukuria e tij si qenie njerëzore; nuk kishe nevojë ta takoje, por ai kishte atë mistikë."
Dixon aktualisht është duke pritur lejen nga autoritetet lokale për të pikturuar një mural të ri në qendër të qytetit të Leeds për të festuar 50 vjetorin e triumfit të Leeds në FA Cup. Kjo shënon një largim nga këndvështrimi i tij i vjetër, i cili ishte të mbante të ndara dashuritë e tij për artin dhe futbollin.
Ai thotë: "Unë kam qenë gjithmonë pak i kujdesshëm për të bërë murale futbolli nga këndvështrimi i një artisti, por tani keni shumë njerëz si Rashford që ngrihen në këmbë dhe bëjnë ndryshim, dhe njerëzit duan ta nderojnë atë duke i pikturuar fytyrën. Një ndërtesë. Nuk është thjesht një deklaratë futbolli, është në një nivel humanist.
“Ka një fytyrë në ndryshim të futbollit; duke u kthyer para disa vitesh kur pikturoja rrugëve, nuk doja të merresha me murale futbolli, por tani nuk bëhet fjalë vetëm për një grumbull djemsh që shkojnë të shtunën pasdite në fushë, ka ecur përpara.
"Është shumë më gjithëpërfshirëse tani; Unë shkoj t'i shikoj mbesat e mia duke luajtur futboll të shtunën në mëngjes dhe atyre u pëlqen. Muralet pasqyrojnë se si bota jonë po ndryshon dhe kjo mund të jetë një gjë pozitive, duke ruajtur atë element fisnik të futbollit, duke ju kujtuar se ku jeni dhe kush është rreth jush."
Marrëdhënia e Dixon me Bielsa nuk ka përfunduar, pasi ai shpreson të shkojë në Argjentinë dhe në qytetin e lindjes së trajnerit, Rosario. Atje, Newell's Old Boys kanë emëruar një tribunë me emrin e tij dhe Bielsa ka paguar për ambientet stërvitore të klubit.
"Do të doja ta pikturoja atë si Krishti Shëlbues në qytetin e tij të lindjes, duke kombinuar ngjyrat e Leeds dhe Newell's," thotë Dixon.
Dhe cili është ndoshta elementi më i diskutueshëm i statujës - që duke pikturuar Bielsan në stilin e Krishtit Shëlbues, ai po kalon rrjedhat e rivalitetit më të paqëndrueshëm në futbollin e Amerikës së Jugut?
“Duke e pikturuar atë si një statujë ikonë, fakti se është brazilian dhe ai argjentinas, ishte gjuha në faqe”, këmbëngul Dixon. “Një dremitje për rivalitetin mes këtyre dy vendeve.
"Kjo ngriti disa vetulla! Por arti supozohet të krijojë debate, veçanërisht kur je duke vënë në pah artin publik për diçka aq tribaliste sa futbolli."
Pa marrë parasysh a është në Leeds apo Liverpool, muralet duket se janë këtu për të qëndruar dhe do t'i shohim vazhdimisht në të ardhmen.
