"Statut në përputhje me Kushtetutën": Instituti që mbaroi draftin për Asociacionin thotë se "përbën bazë të mirë"
Instituti që ka përfunduar draftimin e statutit të Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe, Friedrich-Ebert-Stiftung (FES), ka folur sërish mbi këtë temë pasi më herët kishin pranuar se puna e tyre për çështjen në fjalë kishte përfunduar.
Rene Schlee nga FES-i u shpreh për Radio Evropën e Lirë se ky draft ishte “bazë e mirë, e cila pas publikimit meritonte të diskutohej nga aktorët qeveritarë dhe joqeveritarë”.
Pikërisht FES e kishte publikuar edhe draftin e mëhershëm të Asociacionit dhe i cili ishte vlerësuar përgjithësisht se binte ndesh me rendin kushtetutes të Republikës së Kosovës.
Reagimet pas deklaratave të FES-it në Serbi kanë qenë të shumta, por në anën tjetër në Kosovë nuk ka pasur reagime deri tash as nga pushteti por as nga opozita.
Kryeministri i Kosovës Albin Kurti ka bërë një mori intervistash gjatë dy javëve të para të vitit 2023, dhe në të cilat vazhdimisht e ka përjashtuar mundësinë që të lejohet një Asociacion me bazë etnike në Kosovë.
Por, pikërisht Kurti është politikani më i afërt me këtë institut – të afërt me SPD-në në Gjermani – në Kosovë.
Schlee nga FES-i tha se nuk dëshironte të zbulonte pjesë nga versioni i ri i draft-statutit, por ka theksuar që ai është në harmoni me Kushtetutën e Kosovës.
“Një nga rezultatet e dëshiruara të punës sonë është hartimi i një statuti që është në përputhje me Kushtetutën e Kosovës,” – tha z. Schlee.
Çka thoshte drafti i vjetër?
Pra, deri tash kishim Elementet Kyçe të Parimeve të Përgjithshme por jo edhe Draft-Statut.
Statuti i draftuar nga ekspertët gjermanë e të cilin e ka siguruar gazeta Nacionale – dhe i cili nuk është i vetmi që po qarkullon - ka adresuar në mënyrë më të zgjeruar e detajuar Parimet e Përgjithshme të marrëveshjes së 25 gushtit 2015 për Asociacionin por pa lëvizur prej tyre.
Aty tregohet në mënyrë të detajuar se si do të ushtrohet pushteti i Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe dhe deri ku shkon.
Gjykata Kushtetuese kishte gjetur të meta në secilin prej kapitujve të marrëveshjes së 2015-s. Siç interpretonte Balkans Policy Research Group, Gjykatësit nuk kishin vënë në pah gjuhë specifike që shkelte kushtetutën, “por se kishte dispozita në kapituj të ndryshëm “që nuk janë në përputhshmëri të plotë me standardet kushtetuese””.
Vendi ynë nuk ka respektuar këtë marrëveshje të nënshkruar ndërkombëtare, duke u thirrur pikërisht në vendimin e dhjetorit 2015 të nxjerrë nga Kushtetuesja. Por, Serbia ka kërkuar respektim të plotë të Parimeve të Përgjithshme. Draft-Statuti i ekspertëve gjermanë për Asociacionin duket se ka provuar të adresojë të dyja këto kërkesa.
Përkufizimi
Edhe në këtë Draft-Statut me autorë gjermanë nuk ka kapërcim të termit “entitet legal/ligjor” që kishte qenë problematik për Kushtetuesen.
Ky entitet legal/ligjor mund të interpretohet se i njeh subjektivitetin juridik Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe, gjë që mund të jetë potencialisht problematik për rendin tonë kushtetues.
Asociacioni definohet si vijon në Nenin 1, Pikën 1, të Draft-Statutit:
“Asociacioni/Bashkësia e Komunave me Shumicë Serbe në Kosovë është si një entitet legal i themeluar në vijë me Ligjin mbi Ratifikimin e Marrëveshjes së Parë dhe Kushtetutës së Republikës së Kosovës.”
Ushtrimi i mbikëqyrjes/vështrimit së plotë
Ashtu siç ishte paraparë me Marrëveshjen e vitit 2015, Asociacioni/Bashkësia e Komunave me Shumicë Serbe kërkohet të ushtrojë mbikëqyrje të plotë mbi zhvillimin ekonomik lokal, arsim, kujdesin primar dhe sekondar shëndetësor, përkujdesje sociale, dhe në planifikimin urban e rural.
Pikërisht togfjalëshi “ushtrimi i mbikëqyrjes së plotë” (exercise full overview) ishte konsideruar problematik nëse do të përkthehej "ushtrimi i vështrimit të plotë". Në marrëveshjen e nënshkruar më 2015 kishte qenë veçanërisht problematik për Gjykatën Kushtetuese.
Në dokumentin e siguruar nga Nacionale jepen shpjegime për secilën prej fushave në të cilat Asociacioni/Bashkësia do të ketë një objektiv të tillë.
Se statuti i ekspertëve gjermanë ka pasur parasysh aktgjykimin e Gjykatës Kushtetuese të 23 dhjetorit 2015, mësojmë edhe nga një prej pikave në të cilat shprehin nënkuptueshëm qëndrim kundërshtues. Flitet për transferet financiare nga autoritetet qendrore te Asociacioni i Komunave me Shumicë Serbe:
“Transferet nga autoritetet qendrore; (SHËNIM: Gjykata Kushtetuese e shpalli jokushtetuese këtë pikë, por Asociacioni ekzistues i Komunave të Kosovës përmban në statutin e saj provizionin në vijim: 6.1. Pronat e asociacionit dhe fonde të tjera që përbëhen nga 6.1.3 të ardhurat nga niveli qendror, niveli lokal, dhe nga jashtë).”
Njësi autonome?
Struktura organizative po ashtu nuk ka ndonjë ndryshim nga Parimet e Përgjithshme të vitit 2015. Asociacioni do të ketë trupat si vijon: “Kuvendi i Asociacionit/Bashkësisë; Presidenti i Asociacionit/Bashkësisë; Zëvendës-Presidenti i Asociacionit/Bashkësisë; Këshilli i Asociacionit/Bashkësisë; Bordi i Asociacionit/Bashkësisë; Zyra e Ankesave e Asociacionit/Bashkësisë.
Asociacioni do të ketë edhe simbolet e tij zyrtare, përfshirë stemën dhe flamurin. Përsëri u jepet mundësia katër komunave veriore me shumicë serbe që të zgjedhin komandantin rajonal të Policisë duke i dhënë efektivisht karakterin e rajonit dhe potencialisht karakterin e njësisë autonome veriut të vendit.
Ndërkohë, parashihet që shuarja e këtij entiteti legal të bëhet vetëm përmes Kuvendit të saj me 2/3-at e delegatëve pjesëmarrës gjë që mund të jetë problematike dhe që po ashtu nënkuptueshëm përforcon idenë e njësisë autonome.
Financimi i Asociacionit bëhet nga shërbimet që ofron Asociacioni, kompanitë e saj ose tërheqja nga asetet e lëvizshme apo palëvizshme. Por, parashihen edhe kontribute financiare, “përfshirë edhe nga Republika e Serbisë”.
Sidoqoftë, të gjitha financimet thuhet s do të kryhen nën dispozitat ligjore të Kosovës.
Në Draft-Statut është paraparë edhe mundësia e kontesteve mes Qeverisë së Kosovës dhe Asociacionit në të ardhmen. Në pikën 1 të Nenit 17 shkruhet se në rast të mosmarrëveshjes mes Qeverisë dhe Asociacionit që rezulton nga shqyrtimi i adoptimi i këtij statuti, Qeveria do të çojë lëndën në Gjykatën Kushtetuese.
Për më tepër, Qeverisë i lejohet që të çojë çështjen në Gjykatën Kushtetuese për çdo aspekt të punës dhe funksioneve të Asociacionit. Në anën tjetër, aktgjykimet e Kushtetueses kërkohet të jenë obligative për Asociacionin.
