Shoqëria civile e shqetësuar që Specialja pranoi prova nga Serbia: Rrezikon seriozisht besimin ndaj Gjykatës
Një grup studiuesish dhe një pjesë e shoqërisë civile në Kosovë, nëpërmjet një reagimi publik, shprehin shqetësimin lidhur me zhvillimet e fundit në Dhomat e Specializuara, e cila ka pranuar si prova dokumente nga autoritetet Shtetërore të Serbisë.
“Ne shprehim shqetësimin tonë lidhur me vendimin e fundit të Dhomave të Specializuara të Kosovës për të pranuar një numër të konsiderueshëm dokumentash që burojnë nga autoritetet shtetërore të Serbisë, si prova në çështjen Thaçi dhe të tjerë (Vendimi F03214/RED, 29 maj 2025). Edhe pse pranueshmëria e këtyre dokumenteve është e mundur ligjërisht sipas nenit 37(1) të Ligjit Nr. 05/L-053, qasja e ndjekur nga Gjykata ngrë shqetësime serioze mbi nivelin e kujdesit dhe kontrollit të ushtruar ndaj tyre”, thuhet në reagimin e tyre.
Në reagimin e këtij grupi të shoqërisë civile, thuhet se ky zhvillin ‘ka kontribuar në përshkallëzimin e krizës së besimit publik në këtë institucion’.
“Prandaj, legjitimiteti i këtij procesi nuk duhet të bazohet vetëm në përmbushjen formale të rregullave, por në nevojën për të përmbushur standarde të paanshmërie nga qytetarët e Kosovës”, thuhet në reagim, të cilin të plotë mund ta lexoni në vijim:
REAGIMI PUBLIK LIDHUR ME ZHVILLIMET NË DHOMAT E SPECIALIZUARA TË KOSOVËS
Ne shprehim shqetësimin tonë lidhur me vendimin e fundit të Dhomave të Specializuara të Kosovës për të pranuar një numër të konsiderueshëm dokumentash që burojnë nga autoritetet shtetërore të Serbisë, si prova në çështjen Thaçi dhe të tjerë (Vendimi F03214/RED, 29 maj 2025). Edhe pse pranueshmëria e këtyre dokumenteve është e mundur ligjërisht sipas nenit 37(1) të Ligjit Nr. 05/L-053, qasja e ndjekur nga Gjykata ngrë shqetësime serioze mbi nivelin e kujdesit dhe kontrollit të ushtruar ndaj tyre.
Dokumentet në fjalë nuk janë mbështetur nga dëshmi të dëshmitarëve apo prova të tjera dokumentare. Megjithatë, Trupi Gjykues ka vendosur se fakti që ato burojnë nga autoritetet shtetërore të Serbisë nuk përbën vetvetiu pengesë për pranimin e tyre. Ndërkohë që e kuptojmë se kriteri ligjor për pranueshmëri ndryshon nga ai për peshën provuese, dhe se ekzistojnë rregulla procedurale specifike që rregullojnë këtë çështje, ne besojmë se pranimi i tyre duhet t’i nënshtrohet një standardi më të lartë shqyrtimi, duke pasur parasysh origjinën e tyre dhe kontekstin historik më të gjerë. Theksojmë se një standard i tillë verifikimi duhet të aplikohet kur shqyrtohen dokumente të prodhuara nga institucione shtetërore të Serbisë.
Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (ICTY) ka dokumentuar me prova të shumta se organe të shtetit serb, si Ministria e Brendshme dhe mekanizmat e tjerë të sigurisë, kanë qenë të përfshira në krime sistematike kundër civilëve shqiptarë të Kosovës. Pranimi i dokumenteve të prodhuara nga institucione që janë implikuar drejtpërdrejt në spastrim etnik, krime lufte, fushata dezinformimi dhe mohimin e të drejtës së Kosovës për të ekzistuar si shtet, rrezikon seriozisht besimin publik në integritetin e procesit gjyqësor në Dhomat e Specializuara.
Si profesionistë dhe zëra të shqetësuar, e konsiderojmë thellësisht problematike që dokumente të prodhuara nga institucione shtetërore serbe të viteve ’90, përfshirë shërbimet e sigurisë, të mund të trajtohen sot si prova legjitime në këtë gjykatë. Ky zhvillim ka kontribuar në përshkallëzimin e krizës së besimit publik në këtë institucion, i cili po shihet gjithnjë e më shumë me skepticizëm nga qytetarët që supozohet t’i shërbejë. Prandaj, legjitimiteti i këtij procesi nuk duhet të bazohet vetëm në përmbushjen formale të rregullave, por në nevojën për të përmbushur standarde të paanshmërie nga qytetarët e Kosovës.
Ne mirëpresim arritjen mbi kushtetutshmërinë Nr. 24 të ligjit që themeloi Dhomat e Specializuara, Republika e Kosovës është përkushtuar në saj të drejtësisë, ligjorësisë dhe mbrojtjes së të drejtës ligjore. Drejtësia dhe shtetësia nuk janë të pajtueshme me kundërshtim me parimet e saj – ato janë të ndërlidhura dhe përforcuese.
U bëjmë thirrje të gjitha partive relevante që të angazhohen në një proces të përbashkët për të shqyrtuar dhe përmirësuar ligjet dhe procedurat ekzistuese, në mënyrë që ato të jenë të afta të krijojnë një proces gjyqësor të drejtë dhe të paanshëm, duke mbrojtur interesat legjitime të të gjitha palëve dhe duke forcuar besimin e publikut në këtë institucion. Për këtë qëllim, ne ftojmë Dhomat e Specializuara, Qeverinë e Kosovës, Kuvendin e Kosovës dhe shoqërinë civile të bashkëpunojnë në identifikimin dhe zbatimin e reformave të nevojshme, duke siguruar që të respektojë të drejtat e të akuzuarve dhe viktimave në të njëjtën masë, dhe ta bëjë këtë në transparencë, gjithëpërfshirje dhe koordinuar.
Shoqëria civile ka një rol të pazëvendësueshëm në proceset e drejtësisë tranzicionale dhe Kosova duhet të respektojë këtë rol duke garantuar që zëri i qytetarëve të dëgjohet dhe merret parasysh në çdo vendim që ndikon drejtpërdrejt në sundimin e ligjit dhe në drejtësinë e vendit.
Me respekt,
Dr. Ramadan Ilazi, Drejtor i Humbult në Qendrën Kosovare për Studime të Sigurisë (QKSS)
Dr. Arben Hajrullahu, Profesor, Departamenti i Shkencave Politike, Universiteti i Prishtinës
Dr. Linda Gusia, Profesore Asistente, Departamenti i Sociologjisë, Universiteti i Prishtinës
Mr. Agon Maliqi, Analist, Policy Thinker/Median, Dr. Linda Gusia, Profesore Asistente, Departamenti i Sociologjisë, Universiteti i Prishtinës
Dr. Bekim Baliqi, Profesor i Asociuar, Departamenti i Shkencave Politike, Universiteti i Prishtinës
Dr. Lulzim Peci, Drejtor Ekzekutiv, KIPRED
Dr. Blendi Kajsiu, Profesor, Universiteti i Evropës Juglindore (UEJL)
Mr. Bekim Blakaj, Drejtor Ekzekutiv, Fondi për të Drejtën Humanitare Kosovë (FDHK)
Mr. Kushtrim Shaipi, Drejtor Ekzekutiv, Demokraci Plus (D+)
Mr. Fisnik Rexhepi, Humbultues në Shoqatën për Politikë të Jashtme, Universiteti i Prishtinës
Dr. Gëzim Visoka, Profesor, Universiteti Dublin City
