Ish-zyrtari i lartë amerikan godet fort Tribunalin Special: “U krijua për arsyen e gabuar, në mënyrën e gabuar...”
Jason Steinbaum, ish-drejtor i stafit të Komisionit për Punë të Jashtme të Dhomës së Përfaqësuesve në Kongresin amerikan dhe profesor në American University në Washington, ka argumentuar se Dhomat e Specializuara të Kosovës janë produkt i një procesi të gabuar politik, ligjor dhe diplomatik.
Në një analizë për krijimin dhe funksionimin e kësaj gjykate, e njohur gjerësisht si “Gjykata Speciale”, Steinbaum thotë se institucioni u ndërtua mbi premisa të gabuara. “Dhomat e Specializuara të Kosovës, të njohura edhe si ‘Gjykata Speciale’, u krijuan për arsyen e gabuar, në mënyrën e gabuar, sipas ligjit të gabuar dhe me mandatin e gabuar. Përveç kësaj, zonja Lincoln, si ishte shfaqja?”, shkruan ai, duke shtuar: “Kjo, me pak fjalë, është arsyeja pse Gjykata ka dështuar.”
Sipas Steinbaum, para themelimit të Gjykatës, qeveria amerikane kishte minimizuar vazhdimisht akuzat kundër Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Ai rikujton se zyrtarët amerikanë pranonin se “asnjë ushtri nuk është e përsosur”, por, në tërësi, vlerësonin se UÇK-ja ishte sjellë në mënyrë të arsyeshme në kushtet e luftës. Akuza më të rënda, përfshirë ato për terrorizëm apo trafik droge, ishin hedhur poshtë publikisht në një raport të CIA-s, tha ai.
Pika e kthesës, shkruan Steinbaum, erdhi me raportin e senatorit zviceran Dick Marty, i cili ngriti pretendime për trafikim organesh, kryesisht në Shqipëri. Megjithëse ai thotë se Marty ofroi pak prova për pohimet e tij, raporti u miratua në vitin 2011 nga Këshilli i Evropës, duke i dhënë kërkesës për hetim peshën e një institucioni të madh evropian.
Steinbaum pretendon se ndryshimi i qëndrimit amerikan ndodhi papritur. Uashingtoni, sipas tij, kaloi nga skepticizmi ndaj raportit Marty në presion të drejtpërdrejtë ndaj Kosovës për krijimin e një gjykate ndërkombëtare. Ai e lidh këtë kthesë jo me drejtësinë për Kosovën, por me prioritetin më të madh ndërkombëtar të administratës Obama në atë kohë: marrëveshjen bërthamore me Iranin.
“Pse Shtetet e Bashkuara kërkuan krijimin e Dhomave të Specializuara? Jo kryesisht për të çuar përpara drejtësinë apo llogaridhënien për trafikimin e organeve ose krime të tjera nga UÇK-ja, por për t’i shërbyer qëllimit të palidhur të sigurimit të marrëveshjes bërthamore me Iranin”, shkruan Steinbaum.
Ai thotë se presioni amerikan u shtri edhe në hartimin e dispozitave kushtetuese dhe ligjore që e themeluan Gjykatën. Rezultati, sipas tij, ishte një trupë që është pjesë e sistemit gjyqësor të Kosovës vetëm në emër: pa gjyqtarë kosovarë, me seli në Hagë dhe me autoritet real të shkëputur nga institucionet e Kosovës. Kjo, sipas Steinbaum, ia ka hequr Gjykatës legjitimitetin popullor.
Kritika më e rëndë lidhet me mandatin. Steinbaum thekson se krimet e luftës duhet të ndiqen penalisht pa përjashtim, “qoftë për serbët, kosovarët apo këdo tjetër”. Megjithatë, ai citon Human Rights Watch, sipas të cilit “shumica dërrmuese e krimeve të luftës në Kosovë u kryen nga forcat serbe dhe jugosllave”, përfshirë transferimin e organizuar të trupave në varreza masive në Serbi.
Për këtë arsye, Steinbaum e sheh Gjykatën Speciale si paradoks historik: një gjykatë që, sipas tij, ndjek penalisht viktimat dhe fituesit e luftës, jo autorët kryesorë të krimeve dhe agresorët e mposhtur. Ai përmend edhe mbajtjen për vite të tëra në paraburgim të ish-krerëve të UÇK-së, përfshirë Hashim Thaçin dhe Kadri Veselin, të cilët, siç shkruan, janë dorëzuar vullnetarisht dhe mbeten të pafajshëm derisa të provohet e kundërta.
Në fund, Steinbaum argumenton se Gjykata është larguar nga arsyeja fillestare për të cilën u krijua. Ajo u themelua për të hetuar pretendimet e raportit Marty për trafik organesh, por aktakuzat, sipas tij, nuk e përmendin trafikimin e organeve.
“Është shumë vonë për t’u sjellë drejtësi viktimave të luftës në Kosovë”, shkruan Steinbaum. “Drejtësia do të vijë kur autorët e atyre krimeve të mbahen përgjegjës.”
