Gazetarja irlandeze shkruan për Kadarenë: Shkrimtar që vërtet e meritonte Nobelin

Gazetarja irlandeze, Melanie McDonagh ka shkruar një artikull në lidhje me kontributin e rëndësishëm të Ismail Kadaresë, shkrimtar i madh shqiptar, që ndërroi jetë tri ditë më parë.

Në shkrimin e titulluar “Një nderim për Ismail Kadarenë, një shkrimtar që me të vërtetë e meritonte Çmimin Nobel”, McDonagh argumenton që shkrimtari shqiptar ishte meritor për çmimin më prestigjioz në letërsi.

“Përveç Bob Dylan dhe Kazuo Ishiguro, është një bast i drejtë që reagimi i shumicës së njerëzve ndaj fituesve të Çmimit Nobel për Letërsinë këtë shekull është: kush është (fituesi)? Ndoshta më i fundit, Jon Fosse, është një përjashtim, por shumica e fituesve nuk janë në nivel të peshës së çmimit. Annie Emaux? Abdulrazak Gurnah? Louise Gluck? Është e vështirë të shmanget përshtypja se gjyqtarët u ndikuan nga konsideratat etno-gjinore dhe jo nga merita e plotë letrare gjatë gjithë jetës” – shkruan McDonagh në analizën që u botua në mediumin anglez “Spectator”.

Në vazhdim, autorja tregon për vdekjen e Kadaresë, të cilin e quan “një njeri që me të vërtetë e meritoi çmimin” Nobel.

“Këtë javë vdiq dhe sot u varros, një njeri që me të vërtetë e meritoi çmimin për të cilin u nominua 15 herë, e donte vërtet dhe që nuk e mori kurrë: Ismail Kadare. 88-vjeçari mund të jetë i panjohur për shumicën e britanikëve, por kjo tregon më shumë për izolimin e kulturës letrare britanike sesa për meritat e tij. Ai ishte i vërtetë, një romancier që krijoi diçka unike; një lloj simbolizmi alegorik që kalon në kohë për të thënë diçka për të vërtetat e përjetshme të despotizmit dhe lirisë duke treguar një histori për një periudhë dhe vend tjetër. Kadare ishte pa diskutim shqiptar, pa diskutim një shkrimtar kombëtar, por, si të gjithë shkrimtarët e mëdhenj, ai ishte i rrënjosur në një vend të caktuar dhe i kuptueshëm botërisht” – ka shkruar McDonagh, transmeton Nacinale.

Tutje, autorja e artikullit flet për jetën e Kadaresë nën regjimin komunist të Enver Hoxhës, diktatorit famëkeq të Shqipërisë.

“Kadare u kritikua se ishte ai që nuk ishte, një shkrimtar politik disident. Ai kërkoi azil në Francë pas vdekjes së diktatorit Enver Hoxha mbi bazën se jeta e tij ishte në rrezik nga regjimi që pasoi dhe ky pohim duket krejtësisht i besueshëm. Megjithatë, nën Hoxhën, ai shkroi nën radar dhe në metaforë sesa në kritikë të drejtpërdrejtë ndaj regjimit; duke pasur parasysh natyrën e tmerrshme të asaj diktature, më duket një kurs i arsyeshëm” – ka vazhduar ajo.

McDonagh tregon për një takim me Kadarenë në Paris vite më parë.

“E takova disa vite më parë në Paris, ku shteti francez, duke pasur një respekt të sinqertë për kulturën, i kishte dhënë këtij mërgimi letrar dhe gruas së tij një banesë të bukur pranë bulevardit "St Michel". Ai ishte mikpritës dhe i arritshëm. Kishte disa gjëra që më goditën gjatë bisedës sonë. Ai kishte jetuar në të njëjtën rrugë në Gjirokastër ku ishte rritur Enver Hoxha. Kur e pyeta se kur i shkoi mendja se Hoxha do të ishte një gjë shumë e keqe, ai tha thjesht se gjyshja e tij nuk kishte kohë për Hoxhët. "Familje jo e mirë," tha ajo me përbuzje. Dhe kështu doli” – rrëfen McDonagh.

Gazetarja irlandeze që jeton në Londër tregon bisedën me Kadarenë.

“E pyeta për anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Evropian dhe ai u bë nevrik. “Shqipëria është në Europë”, tha ai prerë; duke kanalizuar në mënyrë të pandërgjegjshme pikëpamjen e Brexit-it se Evropa nuk do të thotë BE. Ai nuk e pëlqente Islamin dhe ishte veçanërisht armiqësor ndaj ndikimit turk në Ballkan, bashkëkohor dhe historik. Mos harroni, osmanizmi nuk është një çështje antikuare këto ditë; është preokupimi i presidentit turk Erdogan, i cili e përfytyron mjaft Turqinë si një rimishërim të Perandorisë Osmane, i kompletuar me ekspansionizmin islamik” – shkruan ajo.