Të dhënat e OSBE-së: 54% e grave në Kosovë kanë përjetuar dhunë psikologjike, fizike ose seksuale
Më shumë se gjysma e grave në Kosovë vijojnë të përballen me dhunë në përditshmëri, sipas gjetjeve të reja nga Anketa e OSBE-së për Mirëqenien dhe Sigurinë e Grave. Të dhënat, që tregojnë se 54 për qind e grave kanë përjetuar dhunë psikologjike, fizike ose seksuale, “nuk janë shifra abstrakte”, theksuan përfaqësues të OSBE-së. “Ato pasqyrojnë frikën e përditshme, humbjen e besimit dhe faktin se edhe hapësirat më të afërta nuk janë gjithmonë të sigurta.”
Për Misionin e OSBE-së në Kosovë, rruga drejt mbrojtjes së vërtetë ka qenë e gjatë. Zyrtarët e Misionit thonë se për t’i dhënë fund dhunës “nevojiten më shumë sesa ligje të mira; kërkohet guxim, qëndrueshmëri dhe përkushtim i përbashkët për t’i kthyer parimet në mbrojtje reale.” Misioni ka punuar për më shumë se dy dekada me institucionet dhe shoqërinë civile për të ndërtuar këtë bazë, me intensifikim të përpjekjeve pas vitit 2019.
Një pikë kyçe ishte viti 2020, kur Kosova përfshiu Konventën e Stambollit në Kushtetutë. OSBE-ja e përshkroi vendimin si “një moment historik,” duke theksuar dialogun me Grupin e Grave Deputete dhe asistencën ligjore për t’u siguruar që korniza e Kosovës të përputhej me standardet ndërkombëtare. Konventa u miratua me 93 vota, gjë që sipas OSBE-së dëshmoi “pranim të gjerë se dhuna me bazë gjinore duhet trajtuar në mënyrë strukturore.”
Në vitin 2021, Misioni paraqiti një plan legjislativ para Komisionit Parlamentar për të Drejtat e Njeriut dhe Barazinë Gjinore dhe kontribuoi në hartimin e Strategjisë së Kosovës kundër Dhunës ndaj Grave. Ai gjithashtu lehtësoi shkëmbime me ligjvënës të rajonit, përfshirë ata nga Maqedonia e Veriut.
Kjo punë u kurorëzua me miratimin e Ligjit për Dhunën në Familje, Dhunën ndaj Grave dhe Dhunën me Bazë Gjinore, më 21 shtator 2023. OSBE-ja e quajti Ligjin “një arritje kolektive,” duke theksuar zgjerimin e shërbimeve për viktimat dhe forcimin e detyrimeve për ndjekjen penale.
Tani sfida kryesore mbetet zbatimi. Misioni po mbështet institucionet në operacionalizimin e Ligjit, përfshirë standardet e reja komunale, udhëzuesit për mekanizmat lokalë dhe krijimin e linjës së parë SOS në Kosovë. Ai ka mbështetur gjithashtu themelimin e Sekretariatit për Dhunën ndaj Grave dhe trajnime për policinë, prokurorët dhe shërbimet sociale e shëndetësore. Raporti i Monitorimit të Gjykimeve 2024 ofron “një pasqyrë të bazuar në prova mbi mënyrën se si jepet drejtësia.”
“Shumë është arritur, por testi i vërtetë është para nesh,” thanë përfaqësues të Misionit. “Çdo komunë duhet ta zbatojë Ligjin çdo ditë.” Sipas tyre, përfundimi i dhunës ndaj grave mbetet “përgjegjësi e përbashkët e institucioneve, komuniteteve dhe individëve.”
Përparimi i Kosovës, theksuan ata, do të matet jo vetëm me reforma, por me “sigurinë dhe dinjitetin e çdo gruaje dhe vajze.”
