Pse kërkesa e Ukrainës për t'u anëtarësuar është një test i madh për BE-në?
Kërkesa e Ukrainës për t'u bashkuar me Bashkimin Evropian mund të avancojë të premten me një rekomandim nga krahu ekzekutiv i BE-së, se vendi i shkatërruar nga lufta meriton të bëhet një kandidat për anëtarësim në bllokun 27-vendesh.
Miratimi i Komisionit Evropian, ndonëse vetëm një hap paraprak në një rrugë që mund të marrë dekada për t'u përfunduar, do të dërgonte një simbol të fortë solidariteti me Ukrainën dhe do të testonte më tej frontin e bashkuar të BE-së kundër Rusisë në mes të pushtimit të fqinjit të saj.
Në vazhdim është një shpjegim se çfarë mund të thotë për rajonin njoftimi i komisionit për ta bërë Ukrainën një kandidate në BE:
Gjetja e ekuilibrit të duhur
Ukraina aplikoi për anëtarësim në BE më pak se një javë pasi Rusia pushtoi vendin dhe ndërsa kryeqyteti, Kievi, po përballej me kërcënimin e pushtimit dhe rënies së qeverisë ukrainase.
Urgjenca e krijuar nga lufta dhe kërkesa e Ukrainës për shqyrtim të përshpejtuar mund të përmbysin qasjen e ngadaltë të bllokut ndaj zgjerimit.
Të enjten, udhëheqësit e Francës, Gjermanisë, Italisë dhe Rumanisë vizituan Ukrainën dhe u zotuan të mbështesin aplikimin e Kievit për t'u bërë një kandidat zyrtar. Kryeministri italian Mario Draghi e quajti kandidaturën në BE për Ukrainën "një hap shumë të thellë" dhe vuri në dukje se nëse statusi jepej, Ukraina do të kapërcejë vendet e Ballkanit. Por Draghi tha se situata në Ukrainë është “e jashtëzakonshme”.
Dhënia e statusit të kandidatit për Ukrainën do të sfidonte librezën normale të BE-së për shtimin e anëtarëve. Udhëheqësit e vendeve anëtare të BE-së pritet të marrin në konsideratë rekomandimin e Komisionit Evropian javën e ardhshme.
Ata përballen me një akt delikat balancues: duke i sinjalizuar Ukrainës se dera e BE-së është e hapur, ndërsa sigurojnë anëtarët e tjerë aspirantë dhe disa nga vetë qytetarët e bllokut se nuk po tregojnë favorizime ndaj Kievit.
Të zgjerohet apo mos zgjerohet?
Bashkimi Evropian u krijua në vitet 1950 për të parandaluar një luftë tjetër midis Gjermanisë dhe Francës. Gjashtë anëtarët themelues ishin Belgjika, Franca, Gjermania, Italia, Holanda dhe Luksemburgu.
Që atëherë, BE-ja është zgjeruar në mënyrë të qëndrueshme duke përkrahur idenë se integrimi ekonomik dhe politik midis kombeve është mënyra më e mirë për të promovuar prosperitetin dhe paqen e përgjithshme. Kjo qasje hapi rrugën për krijimin e monedhës euro në vitin 1999 dhe për shtimin e 10 vendeve të reja anëtare në vitin 2004, shumica vende ish-komuniste nga Evropa Lindore.
Euro, të cilën fillimisht 11 vende e miratuan si monedhën e tyre zyrtare, theksoi kapacitetin e BE-së për të thelluar integrimin ekonomik dhe politik midis vendeve të saj. Zgjerimi i "Big Bang" pesë vjet më vonë tregoi aftësinë e bllokut për të zgjeruar shtrirjen e tij.
E tani, ndërsa konflikti më i madh ushtarak në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore po shpaloset në kufirin lindor të bllokut, BE-ja po përballet sërish me pyetje në lidhje me aftësinë e saj për t'u thelluar dhe zgjeruar.
Pse mungon konsensusi?
Konsensusi i brendshëm që mbështet një qasje të tillë të dyfishtë ndaj përparimit të BE-së ishte dobësuar vite përpara se Rusia të pushtonte Ukrainën.
Kriza e borxhit të eurozonës që shpërtheu në vitin 2010, një valë emigracioni masiv në vitin 2015 dhe vendimi tronditës i referendumit të 2016-ës në Mbretërinë e Bashkuar për t'u larguar nga BE-ja kontribuan të gjitha në acarimin e BE-së ndaj zgjerimit të saj.
Po kështu ndodhi edhe rritja e forcave politike euroskeptike në shumë vende anëtare, duke përfshirë Gjermaninë, Francën dhe Italinë. Disa vende të BE-së kanë akuzuar qeveritë në Berlin, Paris dhe Romë se kanë treguar mbështetje të pamjaftueshme politike për Ukrainën, ndërsa ajo mbrohet nga Rusia.
Megjithatë, vizita e së enjtes në Kiev nga kancelari gjerman Olaf Scholz, presidenti francez Emmanuel Macron, kryeministri italian Mario Draghi dhe presidenti rumun Klaus Iohannis mund të ndihmojë kundër kritikave të tilla.
Statusi i kandidatit
Takimi i liderëve me presidentin ukrainas Volodymyr Zelensky dhe shprehja e mbështetjes për Ukrainën përkoi me negociatat e prapaskenave të Komisionit Evropian mbi opinionin e ardhshëm nëse Ukraina meriton statusin e kandidatit.
Një grup vendesh të BE-së që përfshijnë edhe Poloninë kërkon mbështetje maksimale për Ukrainën, ndërsa të tjerët, si Holanda, favorizojnë një qëndrim më të kujdesshëm.
Komisioni planifikon gjithashtu të nxjerrë rekomandimet e tij për Gjeorgjinë dhe Moldavinë, të cilat aplikuan për anëtarësim në bllok në muajin mars.
Shkalla në të cilën kërkesa e Ukrainës për një anëtarësim të shpejtë paraqet një ndryshim në procedurën standarde të funksionimit të BE-së është e dukshme nga përvojat e anëtarëve të tjerë aspirantë.
Për shembull, Turqia ka aplikuar për anëtarësim në vitin 1987, mori statusin e kandidatit në 1999 dhe u desh të priste deri në vitin 1987 për të nisur bisedimet për hyrjen aktuale në bllok.
Nga më shumë se 30 “kapituj” të negociatave, vetëm një është përfunduar në vitet e kaluara dhe i gjithë procesi është në ngecje si rezultat i mosmarrëveshjeve të ndryshme midis BE-së dhe Turqisë.
Ballkani Perëndimor i lodhur nga pritja
Në rrugën drejt anëtarësimit të BE-së, me pritje të gjata janë përballur edhe gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor. Për shembull, Maqedonia e Veriut ka paraqitur kërkesën e saj për hyrje në vitin 2004, dhe ka fituar statusin e kandidatit një vit pas.
Por edhe pas ndryshimit të emrit për të zgjidhur një mosmarrëveshje të gjatë me Greqinë, anëtare e BE-së, vendi ende është në pritje për fillimin e bisedimeve të anëtarësimit sepse Bullgaria, një tjetër anëtare, ka hedhur pengesa të minutës së fundit në lidhje me përkatësinë etnike dhe gjuhën.
Një tjetër anëtare aspirante në Ballkan është Serbia, e cila aplikoi për anëtarësim në BE në vitin 2009, u bë kandidate në 2012 dhe filloi bisedimet e hyrjes në vitin 2014. Por, deri më tani, vendi ka përfunduar vetëm dy nga 35 kapitujt e negociatave.
Në këtë kontekst, në thelb Ukraina është duke i kërkuar BE-së që të heqë dorë nga strategjia e saj e zgjerimit “më mirë sigurtë se sa pishman”.
