Në provimin për Kryeprokuror, çfarë tregoi intervista?

Paneli ndërtoi pyetje që testonin jo vetëm njohjen e ligjit, por edhe kulturën juridike, mendimin institucional dhe vizionin për shtetin. Përgjigjet dëshmuan përvojë të gjatë në sistemin prokurorial.

Shkruan: Baton Haxhiu

Intervista për Kryeprokurorin e Shtetit nuk është një formalitet administrativ. Është ndoshta testi i vetëm publik ku një kandidat duhet të dëshmojë, përmes dijes, arsyetimit dhe artikulimit, nëse është i aftë të drejtojë institucionin më të lartë të ndjekjes penale në vend.

Gjatë ditëve të fundit kam marrë shumë kërkesa, nga njerëz me bindje të ndryshme politike, nga pjesëtarë të sistemit të drejtësisë dhe nga biznesi, që kjo intervistë të lexohej me mirëkuptim ose të shmangej kritika. Pikërisht për këtë arsye vendosa të mos nisem nga emri i kandidatit, por vetëm nga intervista. Në analizën që pason nuk gjykohet personi, por performanca e tij përballë pyetjeve.

Përballë tij nuk ishin vetëm anëtarë të Këshillit Prokurorial. Ishin pyetje që prekën pothuajse të gjitha dimensionet e funksionit: integritetin, pavarësinë, menaxhimin institucional, të drejtat e njeriut, bashkëpunimin ndërinstitucional, luftën kundër korrupsionit, marrëdhëniet me Policinë, gjykatat dhe shoqërinë civile. Ishte një intervistë që, të paktën në koncept, i jepte kandidatit mundësinë të tregonte jo vetëm çfarë kishte bërë deri atë ditë, por edhe si e kuptonte shtetin dhe drejtimin e Prokurorisë për shtatë vitet e ardhshme.

Pikërisht për këtë arsye, vlera e një interviste të tillë nuk matet me numrin e përgjigjeve të sakta. Ajo matet me cilësinë e mendimit që kandidati demonstron përballë pyetjeve. Në fund të fundit, një Kryeprokuror nuk zgjidhet për të dëshmuar se njeh Kodin Penal. Ai zgjidhet për të bindur se ka kapacitetin intelektual, institucional dhe shtetëror për të drejtuar një nga institucionet më të rëndësishme të Republikës.

Leximi i plotë i transkriptit dhe dëgjimi i intervistës lënë një përshtypje të dyfishtë. Nga njëra anë, shfaqet një kandidat me përvojë të gjatë në sistemin prokurorial. Nga ana tjetër, përgjigjet e tij hapin pyetje mbi mënyrën se si ai i koncepton nocionet themelore të funksionit që synon të ushtrojë. Pikërisht këtu fillon analiza e kësaj interviste.

Nga njëra anë shfaqet një prokuror me përvojë të gjatë në sistem, i cili rendit pozitat që ka ushtruar, rastet që ka trajtuar dhe rezultatet që pretendon se ka arritur. Në prezantimin e tij ai i referohet karrierës në Polici, Gjykatë, Prokurori dhe Këshillin Prokurorial si argumentit kryesor për kandidimin.

Nga ana tjetër, intervista nuk arrin gjithmonë të ngrihet nga përvoja personale në vizion institucional.

Biografia dominon mbi idenë dhe pothuajse çdo përgjigje fillon me përvojën.

“Kam qenë…”, “kam udhëhequr…”, “kam arritur…”, “kam krijuar…”.

Edhe kur pyetet për koncept-dokumentin, përgjigjja rikthehet fillimisht te përvoja personale dhe vetëm më pas te objektivat. Për një pjesë të ekspertëve të administrimit publik, kjo është një diferencë e rëndësishme.

Intervista nuk shërben vetëm për të dëshmuar çfarë ka bërë kandidati; ajo duhet të tregojë se si mendon ai për institucionin që synon të drejtojë.

Terminologjia është e pranishme, por ajo që mungon seriozisht është analiza, e cila është e pranishme shumë më pak.

Fjalët si integritet, pavarësi, profesionalizëm, mekanizëm, standardizim, efikasitet dhe besim i qytetarëve përsëriten gjatë gjithë intervistës. Megjithatë, ato mbeten kryesisht nocione të deklaruara.

Kur pyetet për integritetin, përgjigjja zhvendoset shpejt te konflikti i interesit, ndërhyrjet dhe mungesa e Kryeprokurorit për disa vite. Mungon një shpjegim më i gjerë se çfarë përfaqëson integriteti institucional dhe si ndërtohet ai në praktikë.

Një situatë e ngjashme shfaqet edhe te nocioni i pavarësisë. Ky nocion përmendet vazhdimisht, por kryesisht si mosndërhyrje në punën e prokurorëve, ndërsa dimensionet e tjera, si përgjegjësia publike, llogaridhënia dhe balanca me pushtetet e tjera, nuk zhvillohen dhe nuk janë pjesë e diskursit.

Në pjesën më të madhe të intervistës, kandidati flet për krijimin e mekanizmave, zgjerimin e sistemit SMIL, analizën e aktakuzave, kolegjiumet, standardizimin e praktikës dhe koordinimin me Policinë e Kosovës.

Por gjatë intervistës mungon një ide qendrore që t’i lidhë këto masa në një vizion të vetëm për Prokurorinë e Shtetit. Lexuesi kupton çfarë planifikohet të bëhet dhe shumë më pak kupton se çfarë filozofie do ta udhëheqë atë mandat.

Nga dëgjimi i intervistës bie në sy ritmi i qëndrueshëm i të folurit. Kandidati nuk humbet kontrollin, nuk reagon emocionalisht dhe ruan një ton të njëjtë pothuajse gjatë gjithë intervistës.

Megjithatë, edhe struktura e përgjigjeve mbetet pothuajse e pandryshuar.

Shumë prej tyre ndërtohen me të njëjtin model: përvoja personale, lista e masave, mekanizmat dhe përfundimi.

Kjo krijon një komunikim të rregullt administrativ, por jo domosdoshmërisht një artikulim që bind përmes analizës.

Nga Prishtina te Republika

Ndoshta dallimi më i rëndësishëm që del nga intervista është perspektiva. Në shumë përgjigje, kandidati rikthehet te përvoja e tij në Prokurorinë Themelore të Prishtinës dhe te rezultatet e arritura aty.

Kjo është një pikë e fortë e CV-së së tij.

Por intervista ngre një pyetje tjetër:

A arrin kandidati të bindë se mendon si Kryeprokuror i Republikës, apo përgjigjet mbeten kryesisht në nivelin e drejtimit të një prokurorie të madhe?

Përgjigjja nuk është e prerë. Por kjo mbetet një nga dilemat që intervista nuk arrin ta zgjidhë plotësisht.

Çfarë mbetet pas intervistës?

Në fund, intervista lë dy përshtypje që bashkëjetojnë.

E para është ajo e një profesionisti me përvojë të gjatë në sistemin prokurorial.

E dyta është mungesa e një artikulimi më të thellë konceptual mbi rolin kushtetues të Kryeprokurorit dhe mbi vizionin për institucionin.

Drejtësia si sistem juridik apo si pjesë e shtetit?

Ndoshta elementi më i rëndësishëm që mungon gjatë gjithë intervistës është reflektimi mbi vendin që zë Prokuroria në arkitekturën e shtetit demokratik.

Përgjigjet mbeten pothuajse gjatë gjithë kohës brenda kufijve të sistemit prokurorial. Diskutohen procedurat, mekanizmat, aktakuzat, organizimi, disiplinimi dhe koordinimi institucional. Këto janë elemente të domosdoshme për funksionimin e Prokurorisë, por ato nuk e shterojnë misionin e Kryeprokurorit të Shtetit.

Një Kryeprokuror nuk është vetëm administratori i ndjekjes penale. Ai është një nga garantuesit e shtetit të së drejtës.

Pikërisht për këtë arsye, intervista pritej të demonstronte një kulturë më të gjerë të mendimit shtetëror.

Për shembull, nuk shfaqet pothuajse asnjë reflektim mbi marrëdhënien ndërmjet drejtësisë dhe zhvillimit ekonomik.

Në demokracitë moderne, investimet nuk mbrohen vetëm nga politikat fiskale apo stabiliteti politik. Ato mbrohen edhe nga besimi se sistemi i drejtësisë është i parashikueshëm, profesional dhe i paanshëm. Një Kryeprokuror duhet ta kuptojë se çdo hetim i drejtë forcon ekonominë, por edhe se çdo hetim i dobët ose selektiv e dëmton atë.

Po kështu, mungon një analizë mbi raportin ndërmjet drejtësisë dhe marrëdhënieve ndërkombëtare.

Kosova ndërton kredibilitetin e saj ndërkombëtar jo vetëm përmes diplomacisë, por edhe përmes funksionimit të institucioneve të drejtësisë. Raportet e Komisionit Evropian, të Këshillit të Evropës, të GRECO-s, të MONEYVAL-it apo të partnerëve strategjikë nuk janë dokumente teknike. Ato ndikojnë drejtpërdrejt në perceptimin ndërkombëtar të shtetit.

Në intervistë nuk shfaqet vetëdija se Kryeprokurori është edhe pjesë e këtij komunikimi institucional me botën.

Po aq e rëndësishme është edhe mungesa e një reflektimi mbi drejtësinë si pjesë e projektit evropian të Kosovës.

Procesi i integrimit nuk matet vetëm me miratimin e ligjeve. Ai matet me cilësinë e zbatimit të tyre.

Në këtë kuptim, Prokuroria nuk është vetëm institucion penal.

Ajo është një nga institucionet që përcakton ritmin e afrimit të Kosovës me Bashkimin Evropian. Ky dimension nuk artikulohet.

Po ashtu, mungon një kuptim më filozofik i drejtësisë.

Në intervistë, drejtësia paraqitet kryesisht si procedurë. Shumë më pak si vlerë.

Nuk dëgjohet një reflektim mbi balancën ndërmjet lirisë dhe sigurisë, ndërmjet ndjekjes penale dhe të drejtave të njeriut, ndërmjet efikasitetit dhe garantimit të procesit të rregullt ligjor.

Këto nuk janë tema akademike. Janë dilemat e përditshme të çdo Kryeprokurori në një shtet demokratik.

Pikërisht këtu intervista mbetet më shumë në nivelin e administrimit të drejtësisë sesa në nivelin e filozofisë së drejtësisë.

Dhe ndoshta ky është përfundimi më domethënës i gjithë intervistës.

Kryeprokurori dëshmoi njohje të sistemit prokurorial, por ai nuk arrin të dëshmojë me të njëjtën forcë një kulturë të gjerë të shtetit, të demokracisë kushtetuese dhe të rolit që drejtësia luan në zhvillimin politik, ekonomik dhe evropian të Republikës së Kosovës.

Mendoj se ky kapitull e ngre analizën nga një vlerësim i një kandidati në një diskutim mbi standardin që duhet të ketë çdo Kryeprokuror i një shteti modern. Ai nuk kërkon që Kryeprokurori të bëhet politikan, ekonomist apo diplomat. Ai kërkon vetëm që ai të kuptojë se vendimet e tij ndikojnë në të gjitha këto fusha dhe se, për këtë arsye, kultura e tij duhet të jetë më e gjerë se vetë pozita dhe Kodi Penal.

Pikërisht në këtë hapësirë, ndërmjet përvojës dhe vizionit, qëndron edhe pyetja kryesore që lë pas kjo intervistë:

A mjafton një karrierë e suksesshme brenda sistemit për të bindur se mund të drejtohet i gjithë sistemi?/Albanien Post/