Demokracia e postës

Mëngjes pothuajse pranvere, në një qytet të rajonit ku ndodhem për punë, dhe tek po shoh nga dritarja vetura plot në lëvizje, më ranë në sy plot vetura të postës. Nën ndikimin e lajmeve nga Kosova dhe rezultatin e zgjedhjeve (do Zoti po shpallen sot), dhe duke qenë për vite me radhë e kyçur në procese të ndryshme të zgjedhjeve – e dy herë edhe vetë protagoniste direkte – kam njëfarë ndjesie pothuajse të vërtetuar mbi brishtësinë e procesit zgjedhor në Kosovë dhe mekanizmat e grupeve të caktuara partiake, të cilën po e ndaj edhe me ju.

Shkruan: Ardita Dushi

Në një demokraci të mirëfilltë, vota është akti më i lartë i shprehjes së vullnetit qytetar. Në Kosovë, fatkeqësisht, vota është një akt administrativ që kalon nëpër filtrat e strukturave partiake, duke u formësuar jo rrallë sipas nevojave të atyre që e numërojnë. Kur vjen fjala te vota e diasporës, ajo nuk është më as shprehje e lirë e qytetarit, as pjesë e ndershme e sistemit—ajo është kapital politik që administrohet me kujdes, për të ndërtuar përbërjen e Kuvendit sipas marrëveshjeve të heshtura midis partive dhe grupeve të interesit.

Fletëvotimi i diasporës në Kosovë mund të shndërrohet edhe në një letër që mund të udhëtojë, por jo të arrijë.

Në letër, procesi është i thjeshtë: një qytetar në diasporë merr fletëvotimin, e plotëson dhe e dërgon me postë në Kosovë. Në praktikë, ky fletëvotim është vetëm fillimi i një udhëtimi të errët, një procesi të gjatë dhe misterioz, ku rezultati përfundimtar nuk është në dorën e atij që e dërgon, por të atyre që e menaxhojnë.

Dhe kështu lindin skema që mund të deformojnë përbërjen e Kuvendit:

1. Votat që “humbasin” në rrugë – Dërguar me plot besim, por që nuk mbërrijnë kurrë në destinacion. Një anomali e çuditshme logjistike, ku posta nuk gabon kurrë kur dërgon dënime, por çuditërisht "humbet" vetëm ato fletëvotime që nuk janë të favorshme për strukturat e caktuara.
2. Votat që ndryshojnë destinacion – Ato që mbërrijnë fizikisht, por që, në mënyrë misterioze, përfundojnë në duart e atyre që dinë t’i përdorin për llogari të dikujt tjetër. Si një monedhë që kalon nga një dorë në tjetrën, edhe këto vota mund të "rishkruhen", të orientohen në favor të kandidatëve të veçantë.
3. Votat fantazmë – Mijëra qytetarë të cilët, edhe pse nuk e kanë dërguar fletëvotimin, zbulojnë më vonë se dikush tjetër e ka bërë për ta. Një lloj altruizmi politik që ndodh vetëm në Kosovë, ku dikush tjetër e hedh votën për ty—në mënyrë “patriotike”.
4. Votat që vlejnë vetëm për të zgjedhur kandidatët e caktuar – Nëse vota e një qytetari në Kosovë është një opsion mes disa zgjedhjeve, vota e diasporës është një aktiv i menaxhueshëm, që mund të ridrejtohet atje ku është më e nevojshme. Nuk është më votuesi ai që vendos se kë zgjedh—janë strukturat e partisë ato që e vendosin se për kë do të numërohet vota e tij.

Në një botë ideale, përbërja e Kuvendit reflekton vullnetin e lirë të votuesve. Në Kosovë, ajo reflekton inovacionin elektoral të partive që dinë të menaxhojnë më mirë votën e diasporës. Dhe kështu, çdo palë zgjedhje prodhojnë një listë deputetësh, ku disa fytyra të reja shfaqen pa u votuar realisht, ndërsa disa kandidatë që kanë marrë mbështetje të vërtetë zhduken nga numërimi.

Partitë e përdorin votën e diasporës për të “mbushur” numrat e kandidatëve që nuk kanë pasur realisht mbështetje. Kjo krijon një Parlament ku disa deputetë nuk janë zgjedhur nga populli, por nga një algoritëm i numërimit të fshehtë.

Votat që në teori do të shpërndaheshin në mënyrë të drejtë, në praktikë përfundojnë në duart e atyre që kanë më shumë ndikim mbi procesin zgjedhor. Deputetë të preferuar nga partitë, por të papreferuar nga votuesit, gjejnë rrugën për në Kuvend përmes votave të menaxhuara të diasporës.

Në vend që vota të pasqyrojë vullnetin e lirë të qytetarëve, ajo bëhet një formulë e manipuluar, ku fituesit nuk janë ata që janë votuar më shumë, por ata që janë të pozicionuar më mirë në sistemin e manipulimit.

Dhe kështu, çdo palë zgjedhje, disa kandidatë ngjiten në Kuvend pa e ditur as vetë se si ia dolën. Disa bëjnë fushatë për muaj të tërë dhe humbin; të tjerët qëndrojnë në heshtje dhe “çuditërisht” fitojnë. Kjo nuk është magji, kjo është matematikë zgjedhore e kontrolluar.

Në fund të ditës, çdo manipulim me votën e diasporës ka një rezultat të vetëm: një Kuvend që nuk përfaqëson qytetarët, por interesat e partive që kanë arritur të manipulojnë më mirë procesin. Ata që janë të pëlqyer nga populli, por nuk janë të dobishëm për strukturat partiake, eliminohen nga loja. Ata që nuk i njeh askush, por që janë të besuar nga lidershipi i partisë, arrijnë në Kuvend falë një rrjeti të heshtur të manipulimit të votës. Deputetët nuk janë më përfaqësues të qytetarëve, por produkte të një sistemi që di si ta deformojë vullnetin e popullit në mënyrë “teknike”.

Në fund të këtij procesi, qytetarët që kanë votuar me shpresën se po bëjnë një ndryshim, zbulojnë se përfaqësimi i tyre është përcaktuar diku tjetër, nga njerëz që nuk kanë pritur fare në radhë për të votuar.

Dhe kështu, zgjedhjet kalojnë, partitë ndryshojnë, por skemat mbeten të njëjta. Vota e diasporës mbetet monedha më e fuqishme politike, jo për ata që e hedhin, por për ata që e numërojnë.

Deri në zgjedhjet e ardhshme, ndoshta qytetarët e diasporës do të vazhdojnë të votojnë me shpresën se vota e tyre ka vlerë. Por pyetja e vetme që mbetet është: Kush do ta përdorë atë herën tjetër?